‘Extremisten denken recht op aanval te hebben’

Rotterdam, 14 jan. Geweld tegen Romazigeuners neemt toe in Europa. Mensenrechtenorganisaties willen actie ondernemen, maar dat vindt de Europese Commissie niet nodig.

Met vijfhonderd waren ze. Mannen met zwarte maskers, op weg naar een kamp van Romazigeuners in Litvinov, in het noordwesten van Tsjechië. Ze schreeuwden racistische leuzen en hadden stenen en oliebommen bij zich. Het waren aanhangers van de rechts-radicale Arbeiderspartij die wilden protesteren tegen de zigeuners in hun stad. Ruim duizend agenten moesten hen tegenhouden, met waterkanonnen en traangas.

Het is slechts een van de vele aanvallen op zigeuners in 2008. „Een tikkende tijdbom”, zegt Krisztián Szabados, directeur van de Hongaarse denktank Political Capital. Hij vindt de situatie alarmerend, want in de hele regio winnen extremisten aan invloed. „Neem Hongarije”, zegt hij. „De media zijn steeds negatiever gaan berichten over de Roma en sinds de komst van de Hongaarse garde zijn de etnische spanningen alleen maar opgelopen.”

De Hongaarse garde, een ultrarechtse partij, werd twee jaar geleden opgericht. De 1.500 aanhangers dragen uniformen die lijken op pakken van het Hongaarse pro-naziregime tijdens de Tweede Wereldoorlog. Szabados: „Het duurt niet lang meer tot de Romazigeuners zich willen verdedigen tegen de talloze provocaties. Dan is het hek van de dam.”

In Bulgarije bestaat sinds vorig jaar een ultrarechtse partij, die ook gebruik maakt van anti-Romagevoelens. Dat zegt Michael Stewart, hoogleraar antropologie aan het University College in Londen, die jarenlang samengewerkt heeft met Roma in de voormalige Oostbloklanden. Hij meent dat de leider van deze Nationale gardepartij, Vladimir Rasate, een anti-Romahouding heeft die vergeleken kan worden met het antisemitisme van de nazi’s in Duitsland. „Hij heeft een eigen televisieprogramma en veel aanhang in de middenklasse en op universiteiten. Bij mij rinkelen daarom akelige alarmbellen.”

Zijn bevindingen worden ondersteund door een onlangs verschenen rapport over haatmisdrijven tegen Roma tussen 2007 en 2008, van de Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Human Rights First. Hierin staat dat gewelddadige acties vaak plaatsvinden in een omgeving waar lokale politieke leiders openlijk praten over de wens Roma te verdrijven. Dit gebeurde onder meer in Italië, Bulgarije, Servië en Slowakije. Officiële registratie van haatmisdrijven ontbreekt vaak, stelt de organisatie.

„Extremisten denken wellicht dat zij bevoegdheden hebben tot aanvallen, als zij van politici horen dat de Roma een probleem vormen”, stelden VN-mensenrechtenexpert Gay McDougall en speciale VN-rapporteur voor racisme en discriminatie Githu Muigai in een verklaring. Hierin uitten zij hun bezorgdheid over de „stijging” van het anti-Roma sentiment in Europa. „De EU moet daarom een krachtig signaal afgeven”, aldus Muigai.

Maar de Europese Commissie is voorlopig niet van plan extra maatregelen te nemen, zegt een woordvoerder van eurocommissaris Spidla (Sociale Zaken). „Lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor gewelddadige incidenten in eigen land.” De afgelopen jaren heeft de EU 275 miljoen euro besteed aan programma’s om de integratie van de Roma te verbeteren. De Commissie spoort lidstaten wel aan efficiënter gebruik te maken van al bestaande wetgevende, financiële en beleidscoördinerende instrumenten.

„De Commissie moet in dit geval maar een uitzondering maken”, vindt Stewart. De huidige situatie in Midden-Europa vormt volgens hem een bedreiging voor de democratie en stabiliteit op het Europese continent. „Ik vind de Romastrategie wel een interessante oplossing”, vervolgt hij. In deze strategie, waar het Europees Parlement in 2008 een resolutie over aannam, moeten doelstellingen worden geformuleerd voor huisvesting, gezondheidszorg, werkgelegenheid en onderwijs. Omdat die beleidsterreinen ook onder verantwoordelijkheid van de lidstaten vallen, ziet de Commissie voorlopig niets in de strategie.

Stewart: „Politici in Midden-Europa doen niets voor de Roma omdat zij daar geen stemmen mee winnen.” Met een Romastrategie én sancties voor landen die zich niet aan de afspraken houden, verwacht hij dat politici wel beter hun best doen. Szabados meent dat de Europese Unie vroeg of laat toch zal moeten optreden, met of zonder Romastrategie. „De situatie dreigt te escaleren.”