Onopvallendheid is het wapen van Hu Jintao
Drie wereldleiders treden steeds meer uit de schaduw: de presidenten van China en Brazilië en de premier van India. Deel 2 van een korte serie: Hu Jintao, een bruggenbouwer, maar met afkeer van democratisering.
Peking, 15 sept. Bescheiden, vriendelijk, het tegendeel van een onbenaderbare keizer. President Hu Jintao (68) van China is „een aardige man” zeggen los van elkaar biografe Ma Ling, studentenvriend Wan Runnan en oud-journalist Li Datong.
Dit drietal dat Hu in verschillende fases van zijn lange loopbaan meer dan eens persoonlijk heeft ontmoet, voegt er meteen aan toe dat de machtigste man in Peking daarmee nog „geen initiatiefrijk, groot leider” genoemd kan worden. Of hij succesvol is, is een andere vraag.
„Als hij niet saai en volgzaam was geweest, was hij nooit tot de top van de Communistische Partij doorgedrongen”, denkt Wan Runnan die nu in Los Angeles woont. „Zijn onopvallendheid”, zegt Ma Ling, die in Peking een van de weinige biografieën over Hu Jintao schreef, „was en is zijn wapen, zijn methode, want onderschat hem niet. Hij lijkt kleurloos, maar bereikt veel voor China.”
In het tijdperk dat China in hoog tempo status en internationale invloed aan het verwerven is, wordt het Land van het Midden geleid door een „in wezen verlegen man die in de Chinese verhoudingen links noch rechts” genoemd kan worden. Karakterologisch en – ondanks alle partijretoriek – ook ideologisch de tegenpool van Mao Zedong, de potentaat die bijna zestig jaar geleden de communistische volksrepubliek stichtte.
Wan Runnan, die een van de eerste particuliere bedrijven in China oprichtte maar na de onderdrukking van Tiananmen-demonstraties in 1989 emigreerde: „Eigenlijk is hij weinig veranderd. Tijdens onze studietijd in de jaren zestig kon hij als politiek adviseur goed opschieten met zowel de verguisde professoren als met de radicale, maoïstische studenten. Hij is altijd een bruggenbouwer geweest.”
En, zo voegt hij daar in een adem aan toe: „De politieke top in China bereiken is op zichzelf al een enorme prestatie en getuigt van bekwaamheid en doorzettingsvermogen. Maar we moeten geen grote initiatieven van hem verwachten. Hij heeft geen innovatieve geest. Hij is het product van een gesloten partijsysteem. Hij zal ook niet snel zijn eigen zin doorzetten, omdat hij anderen niet voor het hoofd wil stoten. Hij is het harmoniemodel in levende lijve.”
Li Datong, partijlid, maar uitgerangeerd omdat hij het democratisch pamflet Charter 08 heeft ondertekend en in het verleden met Hu Jintao botste over het belang van persvrijheid: „Hu is een capabele partijfunctionaris, een technocraat, die goed is in het management. Dat zien we nu weer tijdens de economische crisis.”
Dankzij het boek van Ma Ling , eerder een hagiografie dan een biografie, weet de wereld dat de raadselachtige, zeer gesloten Chinese president een begenadigd klassiek danser is die als student universitaire dans-, ballet- en muziekgroepen leidde, die veel van Beethoven en Elvis Presley houdt, de scherpe keukens van zijn land mijdt, soms naar Koreaanse soaps kijkt, Engels en Russisch kan verstaan maar niet kan spreken, en iedere dag minstens een uur over het internet surft om de stemming in het land te peilen.
Hij is getrouwd met zijn studentenliefde. Zij kregen twee kinderen: de zoon is ondernemer, de dochter is getrouwd met een internetmiljonair.
Dat hij de top bereikte heeft Hu volgens Li Datong te danken aan een combinatie van geluk, capaciteiten en aan de oude revolutionair Deng Xiaoping die Mao in 1977 opvolgde. Tijdens de zware politieke stormen in Peking – de culturele revolutie, de Tiananmen-demonstraties – werkte hij in de afgelegen, arme provincies Gansu en Guizhou, waar hij het tot de partijsecretaris bracht. Hij was bij gebrek aan ambitie nimmer een rivaal van wie dan ook.
Pas in 1989 viel hij op door zijn keiharde optreden tegen demonstrerende Tibetanen in Lhasa, waar hij ook partijsecretaris was. „Tibet was cruciaal in zijn loopbaan, want leider Deng Xiaoping die hem al in het oog hield, zag eindelijk iemand die meedogenloos durfde op te treden, net als hij zelf”, zegt Li Datong met stelligheid.
„Hij ziet er wat zacht uit, maar hij heeft een harde kern”, weet Ma Ling, die haar appartement heeft gedecoreerd met Chinees antiek, partijposters en fotos van Hu tijdens zijn talrijke buitenlandse reizen.
1942 Geboren op 21 december in Jiangyan, in de oostelijke provincie
Anhui
1959 - 1964 Studie waterbouwkunde Tsinghua Universiteit, Peking. Lid
van de Communistische Partij van China
1969 Te werk gesteld bij Sinohydro in de provincie Gansu
1982 Voorzitter van de Communistische Jeugdliga
1985 Partijsecretaris in de provincie Guizhou.
1988 Partijsecretaris in Tibet.
1992 Lid van het Politbureau van de Communistische Partij.
1997 Vice-president van de Volksrepubliek China
1998 Vice-voorzitter van de Militaire Commissie, die de strijdkrachten
bestuurt
2002 Algemeen secretaris van de Communistische Partij
2003 President, algemeen secretaris en voorzitter van de Militaire
Commissie
In politiek en economisch opzicht zien alle drie in Hu Jintao de erfgenaam van Deng Xiaoping, die in de jaren tachtig het staatskapitalisme in China introduceerde. Het continueren van de macht van de partij ziet Hu als een politieke hoofdtaak, maar hij gaat aanzienlijk subtieler te werk dan zijn voorgangers. De interne democratie is door hem versterkt, hij treedt hard op tegen corruptie en onbekwaamheid. Persoonlijke vrijheden groeien en ook het internet wordt geleidelijk aan minder streng gecontroleerd.
Li Datong, in een modern café in een nieuwbouwwijk van Noord-Peking: „Hij is nu in zekere zin een vleugellamme president, hoewel hij sinds het zeventiende partijcongres in 2007 over een grote machtsbasis beschikt. Dat was in zijn eerste termijn van 2003 tot 2007 nog niet het geval. Alle topfuncties zijn inmiddels door hem persoonlijk ingevuld en hij heeft de helft van alle gouverneurs benoemd. Maar hij stopt in 2012. Zijn opvolger Xi Jinping staat al klaar.”
Daar is Ma Ling het niet mee eens. „Dat is een veel te beperkte kijk op zijn werk en zijn plaats in de geschiedenis.” Zij noemt Hu Jintao de „motor” achter de enorme investeringen in het onderwijs, de infrastructuur en in technologische innovatie.
Grootschalige urbanisatie, industrialisatie en innovatie zijn Hu’s antwoorden op de diepe armoede die hij in Gansu en Guizhou gezien heeft. Nog eens 300 miljoen arme Chinezen zullen de komende twintig jaar verhuizen van het platteland naar de steden met scholen, universiteiten en industrieterreinen die nu worden gebouwd.
Ma Ling: „Hu Jintao is alleen maar geïnteresseerd in concrete oplossingen om diepe armoede te bestrijden en de welvaart te vergroten. Indiase toestanden komen in China niet meer voor. Hij begrijpt ook dat de Chinese economie minder afhankelijk moet worden van de export naar het Westen. We zijn veel te kwetsbaar. Dat heeft de financiële crisis in de VS aangetoond. Het succes van China is omkeerbaar, het kan ook nog allemaal misgaan.”
De vraag of China wel of geen supermacht is, speelt volgens haar in Hu’s gedachtengang nauwelijks een rol. „Dat is voor hem een theoretische discussie. In zijn ogen zijn de Verenigde Staten de enige supermacht, zij het verzwakt. Maar hij heeft tegen mij ook gezegd dat de VS de kracht hebben dergelijke periodes van zwakte te overwinnen en noemde als voorbeeld de Japanse aanval op Pearl Harbour in 1942. In zijn ogen was dat een ernstiger crisis voor Amerika dan 9/11 of Irak.”
De biografe: „Hu Jintao is er ook van overtuigd dat China geen militaire en politieke supermacht hoeft te zijn om aan grondstoffen te komen. Economische kracht is veel belangrijker, want daardoor kan je grondstoffen gewoon kopen. Daarom reist hij zo veel. Dat is om goodwill te kweken en om anti-Chinese reacties te temperen.”
De altijd perfect gecoiffeerde Hu Jintao heeft zich dankzij de Chinese groei kunnen ontwikkelen tot een succesvol diplomaat. Hij laat geen kans liggen om China’s invloed te laten gelden. Op Chinese voorwaarden zijn de verhoudingen met Japan en Zuid-Korea zichtbaar verbeterd. Met Taiwan worden de banden steeds steeds inniger.
In Afrika en Latijns-Amerika wordt hij met veel egards ontvangen om met goede contracten weer te vertrekken. Na de machtswisseling in de Verenigde Staten is ook de verstandhouding met Washington uitstekend. Peking wordt nauwelijks meer lastig gevallen met Amerikaanse vragen over mensenrechten.
Li Datong, de bepleiter van meer democratie, ziet een nadeel in al die buigingen naar China: „De wereld voegt zich vanzelf naar China”, merkt Hu volgens Li Datong. „Daardoor en door al die reizen naar chaotische landen is hij nog afkeriger geworden van democratische hervormingen die de stabiliteit in gevaar kunnen brengen. Het volk is aan het wakker worden, maar de partij weigert de macht af te staan of te delen. Door internet en de economische groei zijn hervormingen onvermijdelijk. Eens zal ook Hu of een van zijn opvolgers dat beseffen.”