24 uur per dag werken om foto's van internet te krijgen

Medewerkers van Afriqiyah Airways, de Libische maatschappij die verantwoordelijk was voor de fatale vlucht 8U771, plaatsten beelden van de enige overlevende van de vliegramp op Facebook. „Schokkend”, zo schrijft Marco van Assouw, woordvoerder van de nabestaanden.

Rotterdam, 1 juni. Dagen achtereen, „soms wel vierentwintig uur per dag”, zijn ze bezig geweest om krantensites, nieuwsrubrieken en internetgemeenschappen te verzoeken de afbeeldingen te verwijderen. Om ervoor te zorgen dat hun negenjarige familiegenoot, en zijzelf, niet tot in lengte van dagen geconfronteerd worden met de beelden van het weerloze slachtoffer in zijn ziekenhuisbed in Tripoli. Ze boekten een behoorlijk succes: wie nu nog op Google de naam van de jongen en enkele voor de hand liggende zoektermen intoetst, vindt opvallend weinig beelden van het Tilburgse jongetje dat als enige de vliegramp op 12 mei in Libië overleefde. Dubbelgroot is dan ook de teleurstelling dat uitgerekend medewerkers van Afriqiyah Airways, de Libische maatschappij die verantwoordelijk was voor de fatale vlucht 8U771, beelden van hem op Facebook hebben gezet.

Schending privacy

„Schokkend”, zo schrijft Marco van Assouw, de woordvoerder van de nabestaanden van de jongen, in een e-mail aan NRC Handelsblad. Marco van Assouw is een neef van de vader van de jongen, die - evenals zijn moeder en broer - is omgekomen bij de crash. „Ik vind het niet kunnen voor een maatschappij die net dit achter de rug heeft”, aldus Van Assouw. Hij reageert op het verzoek van NRC Handelsblad om een reactie, nadat de krant op de bewuste Facebookpagina was geattendeerd. De familie Van Assouw heeft uitdrukkelijk ingestemd met een publicatie over de kwestie. „Om de aandacht te vestigen op de aanhoudende schending van de privacy van de jongen.”

De bewuste Facebook-pagina toont drie foto’s van hem. Op de eerste staat een medewerkster van Afriqiyah Airways naast het ziekenhuisbed van de jongen, die zich niet bewust lijkt van de situatie. Mogelijk slaapt hij, of is hij buiten bewustzijn. De medewerkster kijkt bezorgd. De tweede foto toont Seif al-Islam Gaddafi, een zoon van de Libische leider Moammar Gaddafi, en Sabri Shadi, de hoogste baas van Afriqiyah Airways, naast het bed. Ook zij lijken hun medeleven te betonen. De afbeeldingen zijn geen fragmenten uit de video-opnames die na 12 mei de wereld over gingen; het zijn foto’s, vermoedelijk gemaakt door ziekenhuismedewerkers of medewerkers van Afriqiyah Airways.

De derde foto is een opname van de jongen en zijn broer die het gezin zelf had gemaakt tijdens hun vakantie in Zuid-Afrika, voor de fatale thuisvlucht. Naast de broers staat een zwarte, mogelijk Zuid- Afrikaanse man. De foto is vermoedelijk van het reisweblog van het gezin gekopieerd.

Medewerkers Afriqiyah Airways

De Facebook-pagina wordt beheerd door twee medewerkers van Afriqiyah Airways, zo blijkt uit hun profielen op de sociale-netwerksite. Beiden zijn ‘flight attendant’ (steward). De pagina is voor iedere internetgebruiker toegankelijk en telde vanochtend 591 ‘leden’. De pagina bevat ook foto’s van de op 12 mei omgekomen bemanningsleden. Onduidelijk is of de directie van Afriqiyah Airways op de hoogte is; ondanks herhaalde verzoeken van NRC Handelsblad heeft het bedrijf niet gereageerd. Ook de beide beheerders van de pagina reageren niet.

„Dit is duidelijk een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van de jongen”, zegt Remy Chavannes, een aan advocatenkantoor Brinkhof verbonden deskundige op het gebied van internetrecht. Christiaan Alberdingk Thijm van advocatenkantoor SOLV, eveneens gespecialiseerd in internetrecht, valt hem bij. „De publicatie van de foto’s is onrechtmatig.”

Met de publicatie van de ziekenhuisfoto’s is volgens de advocaten het portretrecht van de jongen geschonden. Een foto van een persoon mag in principe alleen zonder diens toestemming gepubliceerd worden, wanneer het ‘maatschappelijk belang’ van publicatie groter is dan het ‘redelijk belang’ van de gefotografeerde. „Het maatschappelijk belang van deze foto’s is daarvoor niet groot genoeg”, zegt Alberdingk Thijm. „Ja, hij was de enige overlevende, maar dat wisten we ook zonder die beelden. Hij is vooral een minderjarige in een uiterst kwetsbare positie. Zo iemand verdient bescherming.”

Europees Hof

Niet alleen het publiceren, ook het maken van de foto’s is volgens de advocaten tegen de wet. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg veroordeelde vorig jaar Griekenland omdat Griekse rechters een fotograaf hadden vrijgesproken die zonder instemming van de ouders een pasgeborene had gefotografeerd in een steriele ziekenhuisruimte waar de pasgeborene om medische redenen lag. „Beide situaties zijn vergelijkbaar”, zegt Chavannes, „De jongen is gefotografeerd zonder toestemming van hem of zijn ouders. Natuurlijk gaat die eis erg ver bij de gemiddelde persactiviteit, maar dit was dan ook geen gemiddelde situatie.”

Voor de vakantiefoto van de jongen en zijn broer geldt dat de medewerkers van Afriqiyah Airways, door de afbeelding over te nemen, het auteursrecht hebben geschonden. Dat berust bij het gezin, dat de foto heeft gemaakt. Het reisweblog van het gezin, inclusief de oorspronkelijke foto, staat nog op het internet. „Toch mag zo’n foto niet zomaar worden overgenomen, ook al bestaat er op dit punt normvervaging op het internet en is de intentie van degene die de beelden overneemt misschien goed”, zegt Chavannes.

Alberdingk Thijm is het hier mee eens, maar adviseert de nabestaanden van de jongen wel om de foto van het reisweblog af te halen. „Het kán gaan schuren.” De nabestaanden laten weten dat ze het weblog laten bestaan „als een herinnering”. Wat niet betekent, „dat anderen de foto’s verder mogen verspreiden”.

Aansprakelijkheid

De Nederlandse regels mogen helder lijken, lastig is dat de aan te spreken personen ver weg wonen, in het weinig toegankelijke Libië. De meest logische oplossing, zo menen de advocaten, is dan ook om Facebook te vragen de foto’s te verwijderen. „Doen ze dat in een geval als dit niet, dan wordt Facebook zelf aansprakelijk”, aldus Alberdingk Thijm. „Vandaar dat Facebook ongetwijfeld de foto’s zal verwijderen als de site daar om gevraagd wordt.”

De nabestaanden beraden zich op dit advies, zo laat Marco van Assouw weten.