Word je plotseling benauwd? Bel dan meteen de huisarts!

Op dit moment worden vijf miljoen vaccins tegen de Mexicaanse griep verspreid door Nederland. Erg laat, maar zo’n vaccin maken kost nu eenmaal tijd.

Rotterdam. De vaccinatie tegen de Mexicaanse griep begint vandaag. Vijf miljoen vaccins worden verstuurd, vooral naar huisartsen. Dat is lang niet genoeg voor iedereen, maar meer vaccin is er voorlopig niet. Waarom eigenlijk niet? Wat moeten we nu doen? Wie krijgt er nu een prik en wie moet wachten? O ja, en wat zijn ook al weer de symptomen? Acht vragen en antwoorden over de Mexicaanse griep.

1. Ik ben grieperig, ik heb alle symptomen dus ben misschien besmet met Mexicaanse griep. Moet ik thuisblijven en contact vermijden, of aan mezelf denken en gewoon naar de huisarts gaan?

Blijf thuis en kruip lekker in bed. Of installeer je met een boek op de bank. Dat is de beste manier om bij griep je eigen belang te dienen. Ga niet naar de huisarts en bel hem ook niet op. Die dokter kan niks voor je doen. Griep is een virusinfectie en tegen virussen bestaan geen superwerkende medicijnen. Antibiotica helpen alleen tegen bacteriële infecties.

Dan nu de uitzonderingen. Gaat het om een kind jonger dan twee jaar? Krijg je ieder jaar al een oproep voor de gewone griepprik? Houdt de hoge koorts langer dan – zeg – drie dagen aan? Word je snel heel erg ziek of benauwd? Bel de huisarts! Ga er niet heen. De dokter hoort dan langs te komen en kan je eventueel Tamiflu geven of in het ziekenhuis laten opnemen.

2. De vaccins zijn er. Minister Klink (Volksgezondheid, CDA) had er aan het eind van het voorjaar 34 miljoen besteld. Voor iedereen in Nederland twee. Wanneer kan ik nu mijn prik halen?

Nederland heeft nog maar vijf miljoen prikken afgeleverd gekregen. Over een maand komen er nog eens vijf miljoen. Die eerste vijf miljoen vaccins zijn alleen voor de risicogroepen, bepaalde het ministerie van VWS.

Hoe weet ik of ik Mexicaanse griep heb?

Het begint doorgaans met koude rillingen, koorts (hoger dan 38 graden) en hoesten. Het lijkt allemaal net gewone griep. Hoofdpijn, spierpijn en een lamlendig gevoel zijn ook gebruikelijk. Vaak volgt nog snotverkoudheid. Speciaal aan de Mexicaanse griep is dat patiënten soms ook diarree hebben.

De ziekte kan snel over zijn (twee dagen), maar ook flink toeslaan (een week) en complicaties geven. Bijvoorbeeld een longontsteking door bacteriën die in de door virus beschadigde luchtwegen gaan groeien. Of een ontsteking rond het hart. Maar veel dokters zijn een beetje eigenwijs en vaccineren toch anderen. Dat kan, omdat niet iedereen uit de risicogroepen zich laat inenten. Er wordt een opkomst verwacht van 80 à 90 procent, dus er blijven honderdduizenden vaccins over. Sommige huisartsen sturen de vaccins braaf terug, anderen zeggen dat ze niet willen weigeren als mensen dringend om een vaccin vragen, of erg bang zijn. Degenen die niet tot de risicogroep hoort, moet wel betalen voor het vaccin.

3. De Mexicaanse griep is al in Nederland en piekt wellicht al over drie of vier weken. Waarom krijgen de huisartsen nu pas het vaccin?

De Mexicaanse griep kwam in februari pas aan het licht en vaccin maken kost tijd. De landen op het zuidelijk halfrond, waar de winter nu voorbij is, doorstonden de Mexicaanse griep zónder vaccin. Maar inderdaad: vorige week liet directeur Roel Coutinho van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), een van de belangrijkste adviseurs van Klink, nog weten dat het beter was als we in september het vaccin al hadden gehad.

4. De Wereldgezondheidsraad (WHO) vindt dat één vaccinatie genoeg is, maar Nederland adviseert er twee. Waarom is dat?

Leeftijdsverdeling van patiënten met ziekenhuisopname wegens laboratorium bevestigde Nieuwe Influenza A (H1N1) t/m 28 oktober 2009

Klik voor een vergroting (popup).
Verschil van inschatting. Met twee vaccinaties loop je nog iets minder de kans dat je de ziekte krijgt. Sommige critici zeggen dat dat Klink goed uitkomt, omdat hij dan minder vaccins over heeft. Hij heeft er 34 miljoen besteld. Nadat die order was geplaatst is besloten om toch niet alle Nederlanders vaccin aan te bieden, maar alleen de risicogroepen (zie inzet). Dat zijn ongeveer 5 miljoen mensen. Als Klink besluit één keer te laten vaccineren, blijft hij met 29 miljoen vaccins zitten. Nu houdt hij er ‘slechts’ 24 miljoen over. Misschien adviseert de Gezondheidsraad hem volgende week nog om ook (een deel van de) kinderen te laten vaccineren. Daar zouden eventueel de vijf miljoen vaccins van de tweede prik voor kunnen worden gebruikt. Coutinho liet nu al in een gesprek met nrc.next weten dat het RIVM „waarschijnlijk” zal adviseren om vast te houden aan twee vaccinaties. Dus wellicht geen prik voor jongeren, ondanks dat er tot nu toe in Nederland vijf jongeren onder de 15 jaar in Nederland aan Mexicaanse griep overleden.

5. Eng dat zoveel jongeren moeten worden opgenomen in ziekenhuizen en overlijden door de Mexicaanse griep. Hoort dat bij dit virus?

Elke dode is treurig, maar het verloop van de Mexicaanse griep lijkt tot nu toe op een normale griepgolf die elk jaar plaatsvindt. In het begin van zo’n golf worden vooral jongeren ziek, omdat zij het meeste onderling contact hebben. Later worden relatief veel meer ouderen ziek. Volgens Coutinho is wat er nu gebeurt „niets nieuws”.

Wie krijgen een oproep om zich te laten prikken?

Alle gezonde 60-plussers.

Alle zwangeren die langer dan drie maanden zwanger zijn.

Personeel in de gezondheidszorg dat direct contact met kwetsbare patiënten heeft.

Gezinsleden en mantelzorgers van patiënten die een groot risico hebben om te bezwijken aan griep.

Patiënten met long-, nier- en hartziekten, met suikerziekte of met een ziekte waardoor hun afweersysteem is verzwakt.

Een vrouw in de eerste drie maanden van haar zwangerschap krijgt nooit een griepprik. Niet als ze in de zorg werkt, en ook niet als ze risicopatiënt. Het is onbekend of het vaccin gevaarlijk is voor een kleine foetus.6. Mijn ouders willen zich niet laten inenten, omdat ze de bijwerkingen van het vaccin niet vertrouwen. Hebben ze gelijk? En zo nee, hoe overtuig ik ze ervan dat ze zich wel moeten laten vaccineren?

Er zijn critici die menen dat vaccins erger zijn dan de kwaal. Sommigen zeggen dat je er juist zieker van wordt, anderen stellen dat het vaccin zo snel in elkaar is gesleuteld dat de kans groot is op bijwerkingen. De kans op voorbijgaande bijwerkingen (roodheid en pijn op de prikplek, koorts) is inderdaad iets groter, blijkt uit tests bij proefpersonen. Over zeldzame, hele ernstige bijwerkingen valt nog niks te zeggen. Ze zijn nog niet gezien, zegt de WHO. Het vaccin beschermt waarschijnlijk wel 60 tot 90 procent van de gevaccineerden tegen de griep. Een aantrekkelijke speculatie is dat zes tot negen van de elf Nederlandse griepdoden wellicht nog in leven zouden zijn als iedereen was gevaccineerd.

7. Ik ben zwanger, moet ik me laten intenten? Mijn huisarts zegt dat ik dat besluit zelf moet nemen. Waarom geeft de dokter geen onomwonden advies?

Dat kan niet, want de gegevens ontbreken. Het vaccin is niet goed getest bij zwangeren. Het beredeneerde advies is, onder meer op basis van experimenten met proefdieren, om het vrouwen die langer dan drie maanden zwanger zijn wel aan te bieden. Niemand is verplicht om zich te laten vaccineren en het risico voor zwangeren is ook niet torenhoog, maar er zijn – buiten Nederland – een paar tragische sterfgevallen geweest. Alleen op personeel in de gezondheidszorg wordt een dringend beroep gedaan. Dat gebeurt vooral om kwetsbare zieken en ouderen niet dodelijk ziek te maken.

8. Ik heb een jong kind, onder de vijf. Zal ik het de komende weken weghouden van het kinderdagverblijf of de basisschool? En waarom sluit de minister eigenlijk niet alle kinderdagverblijven en scholen tot er genoeg vaccin is om ook kinderen te beschermen?

Totale aantal sterftegevallen per week vanaf 1 juli 2006 t/m 21 oktober 2009, gerapporteerd na 1 week

Klik voor een vergroting (popup).
Het sluiten van scholen heeft weinig zin, tenzij de kinderen thuis in isolatie worden gezet. Dat gebeurt niet. Kinderen die vrij hebben gaan met elkaar spelen. En dan is het onderling contact misschien nog wel groter. Spelende kinderen wisselen meer snot en speeksel uit dan kinderen in schoolbanken.

Dan de kinderen van nul tot vijf jaar. In die leeftijdscategorie is het aantal ziekenhuisopnamen het hoogst. Maar dat zijn kinderen die ook in gewone griepjaren kwetsbaar zijn. Het zijn mensjes die de eerste griep van hun leven krijgen. En dat is een test die iedereen eens moet doorstaan. Als er een nieuw griepvirus opduikt moet iedereen hem nog eens doorstaan. Ieder mens krijgt eenmaal zijn eerste griep en dan blijkt of zijn gestel er tegen kan, of er medische hulp nodig is of dat diegene eraan bezwijkt. Dat is het tragische resultaat van de evolutionaire strijd waarin virussen en mens al honderdduizenden jaren verwikkeld zijn.

Ook tegen de gewone griep worden kinderen niet gevaccineerd. En de crèches gaan ook niet dicht als de gewone griep heerst. Deskundigen zeggen: er gaan ieder jaar kinderen dood door hun eerste griep, maar ze zijn in de statistiek niet terug te vinden.

Tegen Mexicaanse griep is er een nieuw vaccin dat niet uitgebreid op kinderen is getest. De gezondheidsautoriteiten zijn merkbaar voorzichtig met hun vaccinatie-aanbevelingen, omdat er op internet zo hevig tegen vaccins wordt geageerd.