Open karakter is Wiki’s zwakke plek én kracht
AMSTERDAM, 30 AUG. Prinses Mabel wijzigde een artikel over haar in Wikipedia, omdat het haar niet beviel. De online-encyclopedie is kwetsbaar, maar het incident toont ook dat de waarheid robuust is.
Wereldwijde en open samenwerking leidt automatisch tot waarheid en kennis. Vanuit die idealistische gedachte is het gratis digitale naslagwerk Wikipedia in 2001 opgericht. Maar juist omdat iedereen eraan kan meewerken, is ‘Wiki’ gevoelig voor feitelijke onjuistheden, censuur en manipulatie. Gisteren ontdekte deze krant dat Mabel Wisse Smit en prins Friso een passage wijzigden in de Engelstalige Wikipedia waarin stond dat Mabel ,,onvolledige en onjuiste informatie” had verstrekt over haar verleden .
Het is maar één uit talloze recente voorbeelden. Wikipedia is niet alleen een encyclopedie van en voor de massa. Pr-medewerkers gebruiken de site om anoniem de waarheid naar hun hand te zetten. Politici en bedrijven wijzigen ‘Wiki’ massaal om beter voor de dag te komen. Dat kwam aan het licht toen de Amerikaanse student Virgil Griffith zijn Wikiscanner introduceerde, een zoekmachine die bijna 35 miljoen wijzigingen bevat. In de twee weken dat het programma online is, zijn er tientallen politiek en commercieel geïnspireerde verdraaiingen van de waarheid ontdekt.
Wikipedia, het geesteskind van Jimmy Wales en Larry Sanger, is een ongekend succes. Er bestaan inmiddels versies van in meer dan 250 talen. Die bevatten samen meer dan 8,2 miljoen artikelen. Maandelijks worden ruim 7 miljard pagina’s opgevraagd. De Engelstalige editie, die bijna 2 miljoen artikelen bevat, is vijftien keer zo groot als de eeuwenoude Encyclopaedia Britannica.
Mensen die in het ‘Wiki-model’ geloven hebben altijd beweerd dat de waarheid uiteindelijk altijd boven water zal komen door de combinatie van openheid en massale deelname, een principe dat bekend staat als the wisdom of crowds – een groep zelfstandig redenerende mensen komt tot betere beslissingen dan een individu. Maar is dat ook zo? Zonder de Wikiscanner van Griffith zouden veel gevallen van manipulatie en censuur onontdekt gebleven zijn. Aan de andere kant is het aan de open werkmethode van Wikipedia te danken dat alle wijzigingen worden geregistreerd en bewaard en ook gedownload mogen worden.
Wales en Sanger zijn ieder hun eigen weg gegaan. Wales heeft de online encyclopedie uitgebreid tot een Wiki-imperium met onder meer een woordenboek, een nieuwssite, een boekensite en binnenkort een zoekmachine die het moet opnemen tegen Google.
Na Sangers vertrek bij Wikipedia heeft Wales overigens zijn eigen biografie in de encyclopedie aangepast. Hij heeft verschillende keren de naam van Sanger als medeoprichter van Wikipedia gewist. In een interview met Wired News zei Wales dat hij de wijzigingen had doorgevoerd om ,,feitelijke onjuistheden” te corrigeren. Blijkbaar gelooft Wales zelf niet in de wijsheid van de massa.
Andere Wikipedia-medewerkers hebben de naam van Sanger steeds weer terug gezet. Het huidige artikel over Jimmy Wales is voorzien van de opmerking “De neutraliteit van dit artikel staat ter discussie”.
Omdat Sanger niet langer geloofde dat Wikipedia een betrouwbare bron is, heeft hij eind vorig jaar Citizendium opgericht, een digitale encyclopedie waar experts het laatste woord krijgen. Anonieme bijdragen zijn niet toegestaan.
Citizendium is misschien betrouwbaarder dan Wikipedia, maar door de geringe omvang (2.600 artikelen tegenover miljoenen artikelen in Wikipedia) wordt het nieuwe naslagwerk veel minder geraadpleegd. Ook levert meewerken aan Citizendium veel minder op dan een bijdrage aan Wikipedia, dat zorgt voor snelle publicatie en een miljardenpubliek.