Media in de rol van campagnevoerders
Deze hele week vraagt De Telegraaf aandacht voor het fileprobleem. ‘Journalistiek campagnevoeren’ is in het buitenland heel normaal. „Hier gaat het vaker gebeuren”, voorspelt Henri Beunders, hoogleraar media en cultuur.
Rotterdam, 30 augustus. Dagblad De Telegraaf is op oorlogspad. Namens de automobilist voert de krant deze hele week strijd tegen ‘de fileramp’. De actie onder de naam ‘Laat Nederland Rijden!’ begon afgelopen zondag, tot en met komend weekeinde zal elke dag op de voorpagina een artikel verschijnen over het fileprobleem. Afgelopen dinsdag kopte de krant ‘Bovag eist filegeld’ en gisteren pleitte ANWB-voorzitter Guido van Woerkom op de voorpagina voor extra verkeersringen rond steden. Op pagina 3 is een kolom ingeruimd voor ‘filenieuws’ en ook de pagina ‘Vrouw’ heeft zich laten inspireren door het thema (‘Wat doet de vrouw in de file?’).
Het gebeurt niet vaak dat een krant op een dergelijke manier actie voert om een belang te behartigen. Geheel nieuw is deze ‘campagnejournalistiek’ echter niet, zegt hoogleraar journalistiek en media Frank van Vree van de Universiteit van Amsterdam. „Vooral vroeger, voor de Tweede Wereldoorlog, kwam het veel voor”, zegt Van Vree. Tegenwoordig is het gebruik wat weggezakt. Van Vree: „Er zijn wel recente voorbeelden, zoals de campagne ‘26.000 gezichten’ waarin de publieke omroep zich via filmpjes inzette voor de 26.000 asielzoekers in het land. Maar vergeleken met het buitenland kennen we een campagne zoals De Telegraaf die voert niet echt.”
De actie beperkt zich niet tot de krant: op de website van de Telegraaf is een ‘filelied’ te beluisteren en een vignet te downloaden met de slogan ‘Laat Nederland Rijden!’. De Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders heeft naar aanleiding van het eerste file-artikel Kamervragen gesteld.
„Het is niet voor het eerst dat we op deze manier over de fileramp schrijven”, zegt adjunct-hoofdredacteur Sjuul Paradijs van De Telegraaf. Eerder schreef zijn krant afkeurend getinte artikelen over de plannen voor rekeningrijden. Wel is dit de eerste keer dat de krant zo groot uitpakt met het onderwerp. „We zien een probleem, en daar gaan we op in.”
De actie heeft volgens Paradijs veel respons opgeleverd. „Het onderwerp leeft. Onze mailboxen zitten vol. We hebben ook een oproep geplaatst om foto’s op te sturen van lezers in hun auto in de file. Daar hebben we echt heel veel van binnen gekregen.”
De oplossingen voor het fileprobleem die worden aangedragen door lezers, gisteren al meer dan tweeduizend, zijn volgens Paradijs bruikbaar. De krant zal deze lezersoplossingen aanbieden aan minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat. „We zijn hierin inderdaad niet kleurloos”, beaamt Paradijs. Hij sluit niet uit dat De Telegraaf zich vaker zal opwerpen als campagnevoerder.
In het buitenland is campagnejournalistiek volgens hoogleraar Van Vree gebruikelijker dan in Nederland. „Het Duitse Bild is een bekend voorbeeld, net als de Britse tabloids. Die kranten zijn politieker getint.”
In Nederland zijn campagnes minder vaak politiek van aard, om zoveel mogelijk lezers te interesseren. „Vaak gaat het om humanitaire kwesties, asielzoekers of oorlog. Of om een minder politiek geladen probleem, zoals files. Bijna iedereen rijdt immers auto.”
Deze vorm van journalistiek zal in de toekomst vaker voorkomen, voorspelt hoogleraar media en cultuur Henri Beunders van de Erasmus Universiteit Rotterdam. „Kranten willen zich vanwege de dalende oplagen sterker profileren”, zegt Beunders. „Wat De Telegraaf nu doet, valt op.”
Beunders vindt het een goede zaak dat kranten een ideologisch doel nastreven. Sinds het verdwijnen van de ‘zuilen’ is de ideologie van kranten minder duidelijk, hoewel de meeste wel een kleur dragen: „Alle kranten hebben een beginselprogramma – en bekijken het nieuws vanuit die ideologische hoek. Dat wordt met dit soort acties alleen maar duidelijker.”
Het Duitse boulevardblad Bild heeft een reputatie opgebouwd met het voeren van campagnes. Dat begon in 1961, toen de krant een jaar lang de aanval opende op de bouw van de Berlijnse Muur, beginnend met de kop ‘Het Westen doet NIETS’. In 1991 verspreidde de krant posters waarin geageerd werd tegen asielzoekers.
De Britse tabloid The Sun is al jaren bezig met een campagne tegen de Europese Unie. Commentaren waarin Europese leiders worden neergesabeld, worden bij elke gelegenheid geplaatst. Koppen als ‘Oh no... here comes Eurotax’ dragen bij aan de agressieve campagne van de krant.
Niet alleen tabloids doen aan campagnejournalistiek. The Sunday Times, een traditionele Britse krant, hield in 2002 de actie ‘Campaign for Fair Flying’, over het gebrek aan beenruimte in vliegtuigen. Lezersacties, enquêtes en commentaren zorgden ervoor dat een aantal luchtvaartmaatschappijen begon met voorlichting over trombose die wordt veroorzaakt door te weinig beenruimte. Sommige hebben de beenruimte aangepast.