Inspiratie voor The Beatles, Kraftwerk en Techno

Door Jan Vollaard

Zonder de invloed van Stockhausen zou de popmuziek saaier zijn.

Toen de beeltenis van Karlheinz Stockhausen in mei 1967 op de hoes van Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band verscheen, was dat een oprecht eerbetoon aan de man die het geluid van The Beatles een nieuwe wending had gegeven.

John Lennon, Paul McCartney en producer George Martin lieten zich direct door Stockhausens pionierswerk op het gebied van elektronica en geluidscollages beïnvloeden. In Tomorrow never knows maakten ze gebruik van tapeloops, lussen van tape met geluiden die alsmaar werden herhaald.

McCartney was de eerste die het genie van Stockhausen ontdekte; later zei Lennon dat het uit tapefragmenten samengestelde Gesang der Jünglinge een openbaring was geweest. In Revolution no. 9 op The White Album werd hun experimentalisme verder doorgevoerd. Het niet meer als een popsong maar als een avantgardistisch visioen.

Toen Stockhausen college gaf aan de Universiteit van Californië, zaten Jerry Garcia en Grace Slick in de zaal. Hun bands The Grateful Dead en Jefferson Airplane gebruikten de opgedane kennis bij de geluidsmanipulaties waarmee ze hun psychedelische effecten bereikten. Achterstevoren afgespeelde tapes werden gemeengoed; gitaren werden niet meer alleen gebruikt om noten te spelen maar ook om feedback en ander toevallig lawaai te genereren.

In Duitsland ontstond een generatie van popmuzikanten die zich door gebruik van elektronica afzonderden van de Anglo-Amerikaanse rocktraditie. Groepen als Amon Duül, Can en met name Kraftwerk namen Stockhausen als uitgangspunt voor muziek die minimaler, monotoner en vreemder mocht klinken dan de bekende bluesschema’s.

Ralf Hütter en Florian Schneider slikten LSD voordat ze een Stockhausen- uitvoering bezochten en lieten zich bewegen tot langgerekte elektronische composities als Autobahn. Kraftwerk werd veel gesampeld door de vroegste hiphopproducers, zoals Afrika Bambaata die zijn grensverleggende Planet Rock op de Duitse technologische revolutie entte.

Techno uit Detroit volgde eenzelfde route; daar stond de in Stockhausens radiolaboratorium begonnen discoproducer Giorgio Moroder model voor de eerste drumloops en sequencer-baslijnen. Het precieze, het mechanische maar ook het hypnotiserende van elektronische muziek was door Stockhausen voorspeld en geïnitieerd.

De geschiedenis van popmuziek, disco, hiphop en techno zou er zonder hem beslist anders uit hebben gezien, in ieder geval saaier. Zelf hoorde Stockhausen zijn stempel het liefst terug in The Beatles’ Strawberry fields forever. John Lennon had hem in een telefoongesprek persoonlijk voor de inspiratie bedankt.

Gepubliceerd in:
Kunst & Film