Herman Sandberg (1918-2008)

Door Hieke Jippes 

Herman Sandberg, oud-hoofdredacteur van Het Parool, kon redacteuren loven en afbranden. Hij overleed op 10 januari 2008 op 89-jarige leeftijd.

Herman Sandberg, van 1961 tot 1981 hoofdredacteur van het toenmalig landelijk dagblad Het Parool, maakte op zijn redacteuren om uiteenlopende redenen een onuitwisbare indruk. Of omdat hij ze wegens vermeende onkunde met de grond gelijkmaakte of omdat hij ze liet merken dat hij hun werk waardeerde. Sandberg overleed 10 januari 2008 op 89-jarige leeftijd in Laren.

De gewaardeerde redacteur kreeg van Sandberg alle kansen, de onkundige werd het slachtoffer op de dagelijkse nabespreking van de krant, waar de hoofdredacteur „als een kleine Feldwebel” naar binnen stevende, de gewraakte pagina tussen duim en wijsvinger omhoog hield en in snijdend woordgebruik losbrandde over gemeenplaatsen, gebrek aan intellectuele nieuwsgierigheid en interne tegenstrijdigheid in een prominent artikel.

„Mijnheer Sandberg” – alleen de chefs mochten „Herman” zeggen en naar verluidt was de redactiechauffeur eens door hem op het matje geroepen omdat hij Sandberg in de gang had begroet met „Mogge!” – had zijn critici, maar zeker ook veel aanhangers. Het is een cliché geworden om te zeggen dat Het Parool onder zijn leiding dramatisch aan oplage verloor omdat Sandberg in zijn hoofdartikelen te lang het Amerikaanse optreden in Vietnam bleef steunen. In werkelijkheid was het óók de leegloop van Amsterdam, waar het grootste bestand aan lezers aan de verzetskrant loyaal was gebleven, die Het Parool – groter toen dan de Volkskrant – de das zou omdoen. Het jagen op de abonnees in Amsterdam (en overloopgebieden als Almere en Purmerend), in concurrentie met het Nieuws van de Dag, dreef Het Parool inhoudelijk in een richting die Sandberg feitelijk niet écht interesseerde. Die van kneuterigheid en van nadruk op binnenlands, zo niet Amsterdams nieuws. Sandberg viste liever in een grotere en internationale vijver.

Hij was in de oorlog heel dapper en nauw betrokken bij de vervaardiging en verspreiding van het illegale Parool. Simon Carmiggelt, die als de auteur van zijn dagelijkse rubriek Kronkel als enige de gesloten deur naar de hoofdredactionele kamer mocht betreden, vertelde ooit over een illegale ontmoeting met Sandberg tijdens de oorlog. De twee kenden elkaar, maar Sandberg negeerde dat volkomen en bleef in zijn valse identiteit doorspelen.

De oorlog en de internationale machtsverschuivingen daarna bepaalden zijn interesse. Voor het in mei 1945 opgerichte legale dagblad Het Parool werd Sandberg achtereenvolgens correspondent in Parijs, Bonn (van waaruit hij in Hongarije de opstand van 1956 versloeg) en Londen. Toen hij als opvolger van eerst G.J. van Heuven Goedhart en daarna de legendarische P.J. Koets, beiden socialisten, hoofdredacteur van de krant werd, maakte hij zich – in de woorden van H.A. van Wijnen – tot de onafhankelijkste hoofdredacteur van Nederland: niet gebonden aan enige partij en niet gehouden aan het woord van enige politicus. Wél trouw aan de statuten van de Stichting Het Parool, die geboden dat de krant zich zou verzetten tegen elke vorm van dictatuur – een opdracht die zijn omstreden standpunt inzake het Amerikaanse optreden tegen communistische overheersing in Vietnam in zijn ogen rechtvaardigde, tot hij, in de woorden van een collega uit die tijd, „eigenlijk niet meer terugkon”.

Sandberg bedong bij zijn vertrek in 1981 als hoofdredacteur dat hij als buitenlandcommentator voor de krant mocht blijven schrijven. Die twee columns in de week werden bijna zijn enige reden tot voortbestaan, nadat hij in 1982 zijn vrouw na vreselijk lijden zag sterven. Veel mensen mochten daarna „Herman” tegen hem zeggen: de blafferige Engelse bulldog liet sindsdien ook een kwetsbaarder kant zien. Mr. H. W. Sandberg bleef zijn columns tot voor enkele jaren schrijven, in stille competitie met die van mr. J. L. Heldring in NRC Handelsblad. In een laatste boekbespreking in Het Parool, in december 2007 veegde hij de vloer aan met het boek van een atheïstische dominee. „Pover gehalte, oppervlakkige psychologische beschouwingen” . En de slotconclusie: „Meer dan gewichtigdoenerij heeft hij niet te bieden.’’ Typischer Sandberg kan het niet.

Gerelateerde artikelen:

Gepubliceerd in:
Necrologieën 2008
Internet & Media