Red de lokale media van de ondergang

Door Gerard Driehuis

Er is bijna geen radiozender, tv-omroep of krant meer die plaatselijk macht controleert. Landelijke media richten zich op de Randstad en de rest is bijna failliet. Wie grijpt in?

Het feit dat Amsterdams stadsdeelvoorzitter Ahmed Marcouch meer ruimte wil bieden aan religie op openbare scholen, heeft opzien gebaard omdat krant, radio en televisie ons erover hebben geïnformeerd. Het feit dat de gemeente Utrecht slecht heeft gezorgd voor de trappen van de Oude Gracht – waarna er een dode te betreuren viel – werd een zaak, omdat het nieuwsfeit openbaar werd. Maar stel nou eens dat we dat niet hadden geweten. Of stel, nog onwaarschijnlijker, dat niemand weet wie Job Cohen is, of Ivo Opstelten.

Het is niet voor te stellen. En het zou niet goed zijn. De hoofdrolspelers van het openbaar bestuur moeten bekend zijn en iedere burger moet kunnen weten wat die bestuurders doen en van plan zijn. Zodat we voor hen kunnen stemmen bij de volgende verkiezingen, of kunnen zorgen dat ze verdwijnen. Zodra dat niet meer kan, houdt de democratie op te bestaan.

En toch is dat exact wat in het grootste deel van Nederland aan de gang is. Als je in Nijmegen woont of in Breda, om nog maar te zwijgen van Nuenen en Zutphen, dan zal de nationale radio en tv je zelden vertellen wat er in je stad gebeurt. En je leest het evenmin in de landelijke krant. Hooguit vind je iets terug zodra een wethouder van de PvdA in het fietsenhok wordt betrapt met een raadslid van de VVD.

Blijkbaar zijn de inwoners van Nijmegen, Breda, Nuenen en Zutphen aangewezen op lokale media om te weten te komen of de stad goed wordt bestuurd. Maar ook het aanbod van lokale media valt tegen. Publieke radio en televisie spelen lokaal bijna nergens een wezenlijke rol in het controleren van de macht. Het moet dus komen van lokale informatie in de regionale krant. Van De Gelderlander, van het Brabants Dagblad en van al die andere regionale kranten die heel lang waarborgden dat de lokale democratie kon functioneren.

Maar zelfs die tijd lijkt voorbij te zijn. In sommige steden zijn de regionale kranten feitelijk al verdwenen, zoals in Utrecht, Den Haag en Rotterdam. In het Gooi staat De Gooi en Eemlander op instorten: vermoedelijk haalt deze krant het einde van het jaar niet als zelfstandige titel. En in grote delen van de rest van Nederland staat het er niet veel beter voor.

Het treurigst is het gesteld in het grote gebied in Nederland waar kranten van Koninklijke Wegener verschijnen. Dat is in het hele zuiden en oosten van het land. Met de dagbladen van Wegener gaat het niet goed, zoals het bijna nergens goed gaat met kranten. Maar daarboven op is er bij Wegener de eigenaardigheid dat de Britse eigenaar, ondanks de malaise, 20 procent winst wil hebben van iedere krant. Dat zal David Montgomery, zoals die Britse eigenaar heet, waarschijnlijk lukken. Zoals je uit elke citroen altijd nog wel wat sap kunt persen. Dat is wat met de Wegener-kranten gebeurt: ze worden nog een keer volop uitgeperst, ten behoeve van het Engelse eigenbelang.

En als de kranten straks uitgeperst zijn, of te zwaar beschadigd, dan is er geen enkel medium meer dat lokaal zorgt voor informatie, de macht aldaar controleert en zorgt voor samenhang in de maatschappij. Zo’n medium hoeft uiteraard geen krant te zijn – die tijd is wellicht voorbij – maar er moet wel iets zijn dat mensen informeert en bindt, ook lokaal.

Er moet dan ook snel een plan komen hoe de lokale informatievoorziening in stand kan worden gehouden. Het gaat tenslotte om niets minder dan het behoud van democratie, samenhang en burgerschap. Dat is een taak van de samenleving en misschien in het bijzonder van de verantwoordelijke minster, Ronald Plasterk (OC & W, PvdA).

Maar we kunnen natuurlijk ook wachten tot het te laat is.

En weer zijn de regionale dagbladen de grootste dalers onder de kranten, zo bleek dinsdag, toen het Oplage Instituut (HOI) de oplagecijfers van het eerste kwartaal van 2008 publiceerde.

Vooral kranten van uitgeverij Wegener leden verlies: de betaalde oplage van de Twentsche Courant Tubantia ging van 121 duizend naar 111 duizend, die van De Gelderlander van 157 duizend naar 149 duizend.

Vorige week kondigde Wegener al een nieuwe bezuinigingsronde aan. Kranten zouden ruim 30 miljoen euro moeten uitsparen. Vierhonderd banen staan op de tocht, waarvan tachtig op de krantenredacties.

De Gelderlander stelde de top van het Wegenerconcern gisteren een ultimatum: als het bezuinigingsplan niet van tafel gaat, komt volgende week een dag de krant niet uit.

Ook gemeenten in het verspreidingsgebied van de Wegener kranten maken zich zorgen over de plannen, zo schrijven zij in een brief aan de raad van bestuur van Wegener. „Wij hopen dat de verminderen van journalistieke banen niet leidt tot een mindere pluriforme berichtgeving op regionaal en lokaal niveau”, aldus de gemeenten.

Een overzicht van de regionale kranten staat op kranten.com

Gepubliceerd in:
Opinie