Obama: VS kunnen het niet alleen af in de wereld

Amerika verandert, maar kan niet de enige zijn die verandert, meldt Obama aan zijn bondgenoten. ‘Change’ komt naar de NAVO.

Straatsburg, 3 april.

Praktische problemen heeft de NAVO genoeg, van de moeizaam verlopende oorlog in Afghanistan tot de benoeming van een nieuwe secretaris-generaal. Maar president Obama wilde ook principiëlere kwesties aan de orde stellen op eerste avond van zijn eerste NAVO-top, die gisteren begon in het Duitse Baden-Baden en die vandaag wordt voortgezet aan de overkant van de Rijn in het Franse Straatsburg.

En dus ging het werkdiner van de staatshoofden en regeringsleiders, gisteravond in het Badense Kurhaus, ook over de verhouding van het bondgenootschap met Rusland. En – nóg fundamenteler – over de vraag wat de NAVO het komende decennium eigenlijk als zijn missie ziet. Want de Amerikaanse president is vast van plan zijn stempel te drukken op die grote geopolitieke keuzes. En wat is daarvoor een betere gelegenheid dan de top waarop de NAVO haar zestigste verjaardag viert, met een nieuwe Amerikaanse president en een groep Europese leiders die in jaren niet zo pro-Amerikaans is geweest?

„Ik ben naar Europa gekomen om ons partnerschap te vernieuwen”, zei Obama gisteren voor de top in een toespraak tot een basketbalstadion vol Franse en Duitse scholieren en studenten. „De Verenigde Staten kunnen het niet alleen af in de wereld, en Europa kan niet zonder de Verenigde Staten.”

Maar een herstel van de goede transatlantische betrekkingen van weleer is voor Obama niet genoeg om de problemen van de 21ste eeuw aan te kunnen. De NAVO blijft een pijler van de Amerikaanse veiligheid, maar de Europeanen moeten beseffen, onderstreepte de Amerikaanse president, dat ze hun rol als belangrijk partner van de VS wel moeten verdienen. „Amerika verandert, maar Amerika kan niet de enige zijn die verandert.”

Als voorbeeld noemde hij het belang van de oorlog in Afghanistan. De Europeanen zouden er meer van doordrongen moeten zijn dat daar ook de veiligheid in hún landen op het spel staat. Obama wees zijn gehoor erop dat het zeker zo waarschijnlijk is dat een nieuwe terreuraanslag in Europa plaatsvindt als in de VS.

Ook riep hij Europa op werk te maken van een betere verhouding met de islamitische wereld: „Amerika en Europa moeten zich openstellen voor moslims, in onze eigen landen en in alle landen.”

Wat de nieuwe Amerikaanse regering betreft gaat de NAVO zich ambitieuzer opstellen. Het hoeft niet altijd een alliantie te blijven die afwacht tot er iets ergs gebeurt, zei Nationale Veiligheidsadviseur James Jones onlangs, „en dan zes maanden tot een jaar overlegt wat voor troepen ze zal sturen. Ze zou ook sneller kunnen optreden en conflicten kunnen voorkomen.”

De Amerikanen zouden graag zien dat de NAVO zich zo ontwikkelt. Maar bij Europese landen als Frankrijk en Duitsland bestaat huiver voor een bondgenootschap dat gaat optreden als „een internationale politieman”.

Bij het diner werden de NAVO-leiders het gisteravond eens over een in heel algemene termen gestelde „verklaring van bondgenootschappelijke veiligheid”, met de garantie van onderlinge militaire solidariteit als blijvend fundament van de alliantie. Voortbouwend op dit document moet voor het eind van het jaar een compleet nieuw ‘strategisch concept’ opgesteld worden, dat als richtsnoer kan dienen voor het politiek en militair optreden van de NAVO in het komende decennium.

De relatie van de NAVO met Rusland wordt altijd sterk bepaald door de Amerikaans-Russische betrekkingen. Na de vruchtbare eerste ontmoeting van Obama met de Russische president Medvedev, woensdag, kon de NAVO gisteren over Rusland spreken in positievere termen dan lang mogelijk was geweest. Obama en Medvedev waren overeengekomen snel werk te maken van een nieuw verdrag voor de vermindering van kernwapens. „Het is belangrijk dat ook de Europese bondgenoten hun banden met Rusland aanhalen”, zei Obama in Straatsburg. Maar voor sommige lidstaten spreekt dat, minder dan een jaar na de oorlog in Georgië, niet vanzelf.

Vandaag spreekt de NAVO vooral over het slepende conflict in Afghanistan, de eerste grootschalige grondoorlog waar ze in verwikkeld is. Obama presenteert de lidstaten zijn nieuwe strategie. Daarin krijgt de wisselwerking tussen de militaire en civiele operaties een zwaarder accent en staat coördinatie met landen in de regio, in de eerste plaats Pakistan, centraal. De NAVO omarmt de nieuwe Amerikaanse strategie en zal die inpassen in haar eigen aanpak.

Voor Frankrijk markeert de top de officiële terugkeer in militaire commandostructuur van de NAVO, waar het land onlangs toe besloot nadat het meer dan dertig jaar een uitzonderingspositie binnen het bondgenootschap had ingenomen. Obama prees president Sarkozy daar uitbundig voor. De Franse president op zijn beurt zei bereid te zijn Amerika te helpen bij de sluiting van Guantánamo Bay door één gevangene uit het kamp op te nemen.

En veel langer dan de bedoeling was ging het gisteren toch nog over die ene heel praktische kwestie: de nieuwe NAVO-chef en het Turkse verzet tegen de kandidatuur van premier Rasmussen.