Nigeria is hoofdpijndossier voor Shell

Nigeria is een groeiend hoofdpijndossier voor energiebedrijf Shell. Drie rechtszaken, een corruptieonderzoek en felle kritiek van de aandeelhouders vormen de voorlopige oogst.

De zuidelijke Nigerdelta, waar Shell al vijftig jaar met veel succes olie en gas wint, is vervuild door weglekkende olie en verscheurd door geweld. Shell is daarvoor aansprakelijk gesteld en moet zich in de VS voor de rechter verdedigen.

Ook in Nederland is Shell gedaagd. Vier Nigeriaanse boeren claimen, met steun van Milieudefensie, grote schade te hebben geleden als gevolg van de olielekkage in hun woongebied. Een derde rechtszaak loopt tegen manager Brian Anderson, die jarenlang aan het hoofd stond van de activiteiten van Shell in Nigeria, wegens vermeende medeplichtigheid bij de moord op activist Ken Saro-Wiwa.

Vervolgens is er een onderzoek van de Amerikaanse beurswaakhond SEC tegen Shell wegens vermeende omkooppraktijken in Nigeria. Een onderaannemer van het Nederlands-Britse concern, het Zwitserse Panalpina, zou namens Shell Nigeriaanse ambtenaren hebben omgekocht.

Voor Nederland is het de eerste keer dat een multinational in eigen land wordt aangeklaagd voor milieuschade of mensenrechtenschendingen in het buitenland. Volgens de advocaat van de eisers, Liesbeth Zegveld van het Amsterdamse advocatenkantoor Böhler Franken Koppe Wijngaarden, is het een logische stap. In Nederland staat namelijk het hoofdkantoor van Shell. „Het hoofdkantoor maakt het verschil hoe het er in Nigeria aan toegaat. Dat heeft de macht en de middelen om in te grijpen”, zegt Zegveld, tevens hoogleraar internationaal humanitair recht aan de Universiteit van Leiden. De rechtbank in Den Haag zal waarschijnlijk deze zomer uitspraak doen of ze bevoegd is in deze zaak.

Voor Shell is Nigeria van groot belang. Van alle olie die het wereldwijd wint, komt 15 procent uit het Afrikaanse land. Voor gas is dat 7 procent. Weggaan uit Nigeria, als dat contractueel al mogelijk zou zijn, zou desastreus zijn voor de productie van Shell, en dus voor de beurskoers. Maar blijven is ook niet zonder risico’s. Van de 26 doden die vorig jaar binnen het bedrijf vielen, kwamen er tien om in Nigeria.

De rechtszaken in Amerika en Nederland maken Shell gevoelig voor media-aandacht, negatieve publiciteit en een boycot aan de pomp. Shell ondervond dit in 1995 en boog toen voor de kritiek op het plan om het boorplatform Brent Spar te dumpen in de Noordzee. Na een boycot koos Shell er voor om het platform aan de kust te ontmantelen.