Bank Vaticaan verdacht van witwassen

Italiaanse politieagenten gisteren voor het Vaticaan. Het van witwaspraktijken verdachte Instituut voor Religieuze Werken is gevestigd in een middeleeuwse toren binnen de muren van het Vaticaan.
Door onze correspondent Bas Mesters

Rome, 21 sept. Net nu het Vaticaan geen behoefte heeft aan extra schandalen, heeft justitie 23 miljoen euro van de bank van de Heilige Stoel in beslag genomen. Tegen twee leidinggevenden is een onderzoek gestart. Ze worden ervan verdacht de voorschriften van de antiwitwaswetgeving te hebben geschonden.

Een van hen, president Ettore Gotti Tedeschi, heeft de afgelopen periode met regelmaat gesproken over moraliteit in het financiële systeem. Hij adviseerde de paus bij het schrijven van de encycliek „Caritas in Veritate" over meer ethiek in de wereldeconomie.

Justitie ging tot actie over nadat de Vaticaanse bank afgelopen week twee verdachte transacties had gedaan. Er werd 20 miljoen euro overgemaakt naar een filiaal van JP Morgan in Frankfurt en nog eens 3 miljoen naar de Banca del Fucino. In beide gevallen was onduidelijk van wie dat geld was en waarom het werd overgeboekt, en dat moet volgens de wet duidelijk zijn.

Het Vaticaan reageert „perplex en verrast" op het onderzoek. Een woordvoerder zei ervan overtuigd te zijn dat de president en de directeur van de bank er ongeschonden uit zullen komen. Volgens het Vaticaan had de Italiaanse justitie alle relevante informatie gewoon via de Italiaanse centrale bank kunnen opvragen.

Opus Dei

President Gotti Tedeschi van de Vaticaanse bank is pas een jaar in functie en moest de bank transparanter maken. Hij heeft goede relaties met de machtige conservatieve katholieke organisatie Opus Dei en was voorheen topman van de Italiaanse afdeling van de Spaanse bank Santander. In het boek „Geld en Hemel" onderzocht Gotti Tedeschi de relatie tussen kapitalisme en katholieke waarden.

Het Instituut voor Religieuze Werken (IOR), zoals de bank van het Vaticaan ook wel wordt genoemd, heeft maar één filiaal. Dat is gevestigd in een middeleeuwse toren binnen de muren van het Vaticaan. Veel religieuze instellingen, maar ook veel geprivilegieerde Italianen hebben er geld staan en krijgen er hoge rentes. Lange tijd was de bank beschermd tegen justitieel onderzoek, omdat het Vaticaan een autonome staat is. Verzoeken om inzicht in de documenten strandden vaak, omdat ze altijd officieel via de diplomatieke diensten moesten lopen. Deze positie bezorgde de IOR een lange en duistere geschiedenis.

Maffia

Onderzoeksrechters en journalisten hebben diverse keren het vermoeden geuit dat de bank door de maffia is gebruikt om geld wit te wassen. Dit is nooit bewezen, omdat de vorsingen altijd vastliepen op de buitenlandse status van de bank.

Tijdens onderzoeken naar de corruptieschandalen in de Italiaanse politiek begin jaren negentig, die de geschiedenis zijn ingegaan als Tangentopoli (steekpenningenstad), liet leidend officier van justitie Saverio Borelli de toenmalige president van het IOR weten: „Geachte professor, er zijn problemen met betrekking tot het IOR." Borelli heeft zijn veronderstellingen nooit mogen onderzoeken.

Het IOR speelde verder een rol in het financieel schandaal in de jaren tachtig dat leidde tot het faillissement van de Italiaanse Banco Ambrosiano, waar de IOR een groot belang in had. Het Vaticaan heeft altijd ontkend iets fout te hebben gedaan, maar stemde er wel mee in een schadevergoeding van 250 miljoen dollar te betalen aan de schuldeisers van de failliete Banco Ambrosiano. De directeur van die bank, Roberto Calvi, werd dood bungelend onder de Londse Blackfriars Bridge teruggevonden. Nog immer zijn de daders onbekend.

Erger dan belastingparadijzen

Het Europees Parlement omschreef de situatie rondom de Vaticaanse bank in 2004 als veel erger dan die van de belastingparadijzen. De druk op het Vaticaan om de internationale regels van transparantie te honoreren is de afgelopen jaren steeds verder opgevoerd.

Het Vaticaan liet gisteren in een verklaring weten dat het de procedures van zijn bank aan het aanpassen is om te voldoen aan de transparantie-eisen van internationale antiterrorisme- en antiwitwaswetgeving. Totdat dit proces helemaal is voltooid, beschouwen Italiaanse controleautoriteiten de Vaticaanse bank als een niet-Europese instelling, waarvoor strengere controleprocedures gelden als het gaat om het overboeken van geld. Er lopen sinds bijna twee jaar diverse andere justitiële onderzoeken naar transacties van de Vaticaanse bank. In totaal zou het om overboekingen ter waarde van tientallen miljoenen gaan.

Gepubliceerd in:
Economie
Buitenland
Nieuwsbrief