Lage streken in epische strijd om lijsttrekkerschap

CDA-leider De Hoop Scheffer sloeg gisteren terug in zijn conflict met ex-voorzitter Van Rij, ondanks een verzonnen, belastend document.

Den Haag, 29 sept. Wie het document ook gewrocht moge hebben – een knap stukje huisvlijt was het zeker. De belaagde CDA-leider Jaap de Hoop Scheffer had, toen het hem gisteren live en onverhoeds werd gepresenteerd in het tv-programma Twee Vandaag, dan ook zienderogen moeite zijn ontsteltenis te verbergen.

`VERTROUWELIJK' stond er in koeienletters boven, en dan volgden de ogenschijnlijk desastreuze uitkomsten van een opinie-onderzoek naar de man die zich tot donderdagavond nog zeker waande van het lijsttrekkerschap van het CDA: 76 procent van alle Nederlanders ziet hem als moraliserend, 68 procent als ouderwets, 67 procent als oubollig, 57 procent als star en 53 procent als zwak. Geen wonder dat de campagnemedewerker die het document zou hebben opgesteld concludeerde dat – gezien `het slechte profiel' van Jaap – het CDA de verkiezingscampagne maar beter op regionaal niveau kon voeren.

Normen en waarden

,,Als men met moraliserend bedoelt dat ik voor normen en waarden sta, dan schaam ik me daar helemaal niet voor'', sprak De Hoop Scheffer manmoedig.

Maar een uurtje later, wederom live geïnterviewd in het tv-programma Barend en Witteman, had De Hoop Scheffer al begrepen dat het fake-document van de partijtop in zijn voordeel kon worden aangewend: heel betreurenswaardig, dat zijn critici zich tot zulke methoden verlagen.

Inmiddels had namelijk het partijbureau in Den Haag laten weten dat het stuk dat in Twee vandaag (gisteren overigens onder redactie van de EO) met trots was gepresenteerd een vervalsing moest zijn. Niet dat het cijfermateriaal geheel onjuist was, maar het had in het origineel betrekking op het – weinig flatterende – beeld dat Nederlanders in het algemeen hebben van het CDA en niet speciaal van De Hoop Scheffer.

Aan 'Jack'

De euvele intenties van de vervalser werden overigens treffend geïllustreerd door het feit dat het document mede aan 'Jack' was gericht – een doorzichtige poging tweedracht te zaaien tussen de De Hoop Scheffer en diens persoonlijke voorlichter, Jack de Vries.

Tussen De Hoop Scheffer en zijn voorlichter Jack de Vries gaat het echter uitstekend. De Hoop Scheffer werkte door tussenkomst van Jack gisteren ook nog een derde tv-interview af in Den Haag Vandaag. Daarin bleek de belaagde leider zijn staatsmannelijke allure geheel te hebben hervonden: van geen wijken weet hij; laat die Van Rij zich maar tegenkandidaat stellen voor het lijsttrekkerschap, dan zullen we nog wel eens zien.

Tegenaanval

Het was, kortom, gisteren de dag van de tegenaanval terwijl inmiddels tegenspeler Van Rij schitterde door afwezigheid in de media. De Hoop Scheffers voornaamste wapenfeit was een vergadering van de fractie van het CDA in de Tweede Kamer, die zich volledig met de fractieleider De Hoop Scheffer solidair verklaarde.

Let wel, met de fractieleider, niet met beoogd lijsttrekker De Hoop Scheffer, maar dat had deze zelf tevoren al verboden, zeggen fractieleden die anoniem willen blijven. ,,We hebben in het verleden het partijbestuur verweten dat het zich te veel met de gang van zaken in de fractie bemoeide, dus dan moeten we niet het omgekeerde gaan doen''.

Fractie

Als na bijna twee uur vergaderen de deuren van de fractiekamer van het CDA opengaan en de pers naar binnen stormt, maken de meeste fractieleden zich ijlings uit de voeten. ,,Ik ga nu eerst klootschieten in Twente'', zegt Annie Schreijer getergd, een tv-ploeg omzeilend. Zij heeft in de vergadering iets uit te leggen gehad, want `s ochtends heeft ze op de radio gezegd dat de fractieleider ,,in een onmogelijke positie verkeert'' en haar achterban, de afdeling Overijssel, leek gisteren De Hoop Scheffer te hebben opgegeven. Andere fractieleden, zoals Wim van de Camp en H. de Haan geven daarentegen onomwonden lucht aan hun steun voor de zittende leiding.

De Hoop Scheffer zelf plooit, gesecondeerd door vice-fractievoorzitter J. Balkenende, de lippen in de breedst mogelijke glimlach en betuigt tevredenheid over de steun uit de fractie. Hij herhaalt de strijd ten volle aan te gaan, en bestempelt Van Rij eens te meer als een wispelturig heerschap die de ene dag wél en de andere dag geen lijsttrekker wil worden. En hij onthult onmiddellijk te zullen opstappen als het partijbestuur het op zijn vergadering van morgen in zijn hoofd zou halen iemand anders dan hém tot lijsttrekker te willen benoemen. Dat lijkt een niet onaanzienlijk dreigement. Het CDA zou met een onthoofde fractie het parlementaire jaar moeten uitdienen, weggehoond door de andere partijen. En omdat er binnen de zittende fractie zeker niemand is die geacht wordt voldoende kwaliteiten te hebben voor het lijsttrekkerschap, zou het aftreden van De Hoop Scheffer vrijwel zeker betekenen dat het CDA de verkiezingsstrijd ingaat met een lijsttrekker zonder Haagse politieke ervaring.

Van Geel

Of de in dit verband veel genoemde Pieter van Geel, Brabants gedeputeerde en thans nummer vier op de voorlopige kandidatenlijst, het met vrucht op kan nemen tegen geroutineerde kanonnen als Melkert (PvdA) en Dijkstal (VVD) wordt door vriend en vijand binnen de Tweede Kamer ernstig betwijfeld. ,,Je kunt nog zo'n populaire gedeputeerde zijn, Den Haag is toch iets heel anders'', aldus een prominente CDA'er. Het CDA komt geschonden uit het conflict, daar is eigenlijk iedereen in Den Haag het wel over eens.

De dag voor de vergadering van het partijbestuur bood De Hoop Scheffer, behalve overwinningen, ook een belangrijke schaduwzijde: maar heel weinig aanvoerders van de provinciale partijafdelingen, die in het partijbestuur een overwegende rol spelen, leken hem gisteren nog vierkant te steunen. Plots ligt het lot van het CDA naar het schijnt in handen van namen waarvan tot op heden nauwelijks iemand in Den Haag gehoord had, omdat net als bij andere partijen het voltallig partijbestuur toch vooral wordt gezien als een orgaan dat zijn goedkeuring hecht aan de besluiten van de Haagse leiding.

Graaggeziene gasten

Nu worden B. Westerink, H. Visser, H. Klaver, G. Kessies, P. Peters, B. van Bochove, M. Grool, J. Huibers, H. Mes, L. Geluk, H. Binderhagel en L. Frissen opeens door iedereen gebeld, en zijn ook zij graaggeziene gasten in menige tv- of radiouitzending. En nauwgezet uiten zij hun zorg over de ontstane situatie, en dat het heel anders moet. Het CDA was toch altijd zo trots op zijn wortels in de provincie? De klacht van Marnix van Rij dat het allemaal heel anders moet in het CDA, frisser en dynamischer, is hen, in het licht van de teleurstellende opiniepeilingen uit het hart gegrepen. Want het document van Twee vandaag was dan wel een fake, maar de opvattingen van de provinciale partijkaders van het CDA die gaf het vermoedelijk wel aardig weer.

De Hoop Scheffers voorstel om een oudere wijzere CDA'er als bemiddelaar te benoemen is aldus Haagse waarnemers mede te zien als een ultieme poging de partij weer in de greep te krijgen van hen die weten hoe je met macht moet omgaan. Het is vijf voor twaalf, want inmiddels beginnen er al kwaadaardige dolkstootlegenden te circuleren. Wie zond in augustus ex-staatssecretaris Yvonne van Rooij op De Hoop Scheffer af, om te zeggen dat Van Rij voor het lijsttrekkerschap moest worden gevraagd? Toch niet haar goede vriend Lubbers toch zeker?