Journalistiek is wel een echt vak

NRC-journalist Dick van Eijk vindt dat bijdragen van burgers weinig te maken hebben met journalistiek. Burgerjournalistiek is ‘publieke conversatie’.

Teksten en foto’s die door burgers ter publicatie worden aangeboden, krijgen steeds vaker het etiket ‘burgerjournalistiek’ opgeplakt. Dat is verwarrend. Met journalistiek hebben hun bijdragen namelijk weinig te maken. Het zijn veelal anekdotes, verhalen, belevenissen of verzinsels – of opinies. Niets mis mee, maar dat zijn andere genres dan journalistiek.

Voor de helderheid van dit debat is het zinvol de term ‘journalistiek’ te reserveren voor een welomschreven genre of activiteit. Dat is overigens nog niet zo makkelijk, want journalistiek is een beroerd gedefinieerd vak. Eerder is sprake van een praktijk die langzamerhand is gegroeid en waarop het etiket ‘journalistiek’ is geplakt. Pogingen tot handzame definities komen vooral uit de Verenigde Staten, al is de Amerikaanse journalistiek bepaald niet representatief voor journalistiek in de rest van de wereld. Zo is de afstand tussen journalistiek en politiek of literatuur in veel Europese landen aanzienlijk kleiner dan in de Verenigde Staten. Bovendien hebben definities van journalistiek doorgaans betrekking op een heel specifiek type journalistiek: nieuwsjournalistiek.

Met al die slagen om de arm zou je kunnen zeggen: journalistiek is waarheidzoekend verhalen vertellen zonder wettelijke grondslag, primair ten dienste van burgers. Daarmee is de journalistiek redelijk afgebakend ten opzichte van de belangrijkste aanpalende disciplines zoals politiek, wetenschap, literatuur, recht en accountancy.

Veel ‘burgerjournalistiek’ is echter eerder het digitale equivalent van een conversatie aan de dorpspomp. Waarnemingen, opinies, roddels en feiten gaan naadloos in elkaar over. Gezellig, prikkelend – ja. Maar waarheidszoekend? Feiten checkend? Hoor en wederhoor toepassend? Hooguit soms.

In moderne samenlevingen is journalistiek vooral het werk van professionals. Daarin verschilt journalistiek niet van wetenschap en literatuur, en ook steeds minder van politiek. Moet je dan per se journalist van beroep zijn om journalistiek te kunnen bedrijven? Nee. Zoals er amateurwetenschappers bestaan, amateurschrijvers en amateurpolitici, bestaan er ook amateurjournalisten. Of hun bijdragen aan kranten, bladen en webpublicaties zijn te kwalificeren als ‘journalistiek’ hangt niet af van hun status, maar van de aard van de bijdragen. Natuurlijk is er dan een grijs gebied: meer en minder journalistiek is een zinvoller onderscheid dan wel of geen journalistiek. Zo zwart-wit is de wereld niet.

Een term als ‘publieke conversaties’ dekt de lading van het genre dat nu veelal als ‘burgerjournalistiek’ wordt aangeduid aanzienlijk beter. Noem bijdragen hieraan alleen journalistiek als ze journalistiek zijn, of de auteur nu professional is of niet.