‘Wat zou jij doen, met 1,1 miljard?’

Vandaag gaf de commissie-Rinnooy Kan oplossingen voor het lerarentekort. Mooie ideeën, zeggen vijf kenners uit het onderwijs. Maar: „Zeg nou gewoon eens dat je elke vmbo-docent schaal 15 gaat betalen.”

Doorn, 12 sept. Het nieuwe schooljaar is al begonnen, maar Rald Visser zoekt nog altijd 23 leraren voor de 30 scholen die hij bestuurt in Rotterdam.

Visser is voorzitter van de raad van bestuur van scholenbesturenorganisatie LMC. Er zitten 10.000 leerlingen op zijn middelbare scholen, waarvan 80 procent allochtoon. Om de gaten te vullen, moet hij zijn docenten laten overwerken.

Gisteren zat Visser, samen met vier anderen uit en rondom het onderwijs, aan tafel om te discussiëren over de plannen van de commissie-Rinnooy Kan om het tekort aan leraren en onderwijzers op te lossen. De bijeenkomst was georganiseerd door Evert Weide, directeur van Docentenbank.nl, een wervings- en selectiebureau voor leraren. Zijn bedrijf heeft het drukker dan ooit.

Dat wordt volgens Rinnooy Kan alleen maar erger. De komende zes, zeven jaar verdwijnen drie op de vier leraren uit het onderwijs. De helft gaat met pensioen, anderen vertrekken naar een andere sector. Wat kan je eraan doen, vroegen de aanwezigen zich af. En: werken de voorstellen van Rinnooy Kan?

Niet allemaal, zo was het oordeel.

Rinnooy Kan wil docenten meer betalen als ze hoger zijn opgeleid. Gepromoveerde docenten krijgen het meest, waar ze ook werken. Onderwijzers met alleen pabo komen in een lagere schaal. Daarmee wil de commissie stimuleren dat docenten zich blijven scholen. Leraren die werken in lastige wijken, in ‘tekortvakken’ of met probleemleerlingen kunnen meer geld krijgen, maar het opleidingsniveau van de docent is het vertrekpunt voor het salaris.

Te beperkt, zo vonden de aanwezigen deze maatregel. Het is niet goed automatisch meer geld te geven voor een hogere opleiding. Voor een goede docent is meer nodig, vond het vijftal.

Een functie moet vanuit meerdere gezichtspunten worden gewaardeerd, zo vond Menno Heemstra, directeur van een bureau dat beloningssystemen ontwikkelt. „Ook het schooltype waar de docent lesgeeft, de vakdidactische en pedagogische competenties die een leraar heeft om kennis over te dragen, de verantwoordelijkheid en de complexiteit van de functie zouden standaard mee moeten worden gewogen in het salaris”, vindt Heemstra.

Rald Visser was blij dat het mogelijk wordt leraren in impopulaire regio’s extra te belonen. Rotterdam is zo’n regio, zei hij. Datzelfde geldt voor Zeeland. Ook was hij blij dat leerkrachten van ‘probleemleerlingen’ extra geld konden verdienen. Maar liever had hij deze criteria als centrale factoren bij de inschaling gezien. Precies datzelfde vond Ans Buys, directeur van de lerarenopleiding Fontys Tilburg en voorzitter van het landelijk overleg van directeuren van lerarenopleidingen. Zij vond het goed dat leraren worden zich verder te kwalificeren. Maar ze vond het „belachelijk dat een gepromoveerde docent die voor een klein clubje gymnasiasten staat, meer geld krijgt dan een lager opgeleide docent voor een moeilijke vmbo-klas.” „Zeg nou gewoon eens hardop dat je elke vmbo-docent schaal 15 gaat betalen”, zei Evert Weide. Walter Dresscher, voorzitter van de Algemene Onderwijsbond, merkte droogjes op dat scholen nu ook al de mogelijkheid hebben leraren incidenteel meer te betalen, maar dat ze het eng vinden de een meer te geven dan de ander, of het geld er niet voor over hebben.

Meer bijval was er aan tafel voor het plan om de leraar meer zeggenschap te geven over de kwaliteit van de lerarenopleiding, de bijscholing en de ontwikkeling van het vak. De commissie wil dat de huidige Stichting Beroepskwaliteit Leraren (SBL) wordt omgevormd tot de ‘Beroepsgroep Leraren’. Deze moet de belangen van de leraren gaan behartigen. Alle bevoegde leraren zouden in principe lid moeten worden, zegt Rinnooy Kan.

Walter Dresscher, voorzitter van de Algemene Onderwijsbond, was enthousiast over het idee leraren meer zeggenschap te geven, maar hij vroeg zich wel af of SBL daarvoor het geëigende middel was. Ook Fontys-directeur Buys was voor meer zeggenschap. „We moeten toegeven dat we dergelijke taken te veel bij de docenten hebben weggehaald en meer in handen hebben gegeven van het management”, zo zei zij. Ze vroeg zich nog wel af of jonge leerkrachten zich nog wel willen aansluiten bij zo’n vakbondachtige groep.

Rinnooy Kan wil verder dat de Beroepsgroep een register bijhoudt waarin wordt opgenomen wat iedere leraar doet of gedaan heeft aan bijscholing. Leraren die zich niet voldoende scholen, kunnen worden geroyeerd. De aanwezigen waren daar voor. Maar Visser moet nogal eens onbevoegde leerkrachten voor de klas zetten, omdat bevoegde leraren moeilijk te krijgen zijn. Nu wordt eenvijfde van de lessen door onbevoegden gegeven. Die groep kan je niet zomaar naar huis sturen, vond hij.

Rinnooy Kan pleit daarom voor een fonds waarmee (onbevoegde) leraren zich kunnen bijscholen. Uit dat fonds kan tevens de vervanging voor studerende leraren worden betaald. „Maar dan moeten er wel vervangers zijn”, verzuchtte Buys. Walter Dresscher, voorzitter van de Algemene Onderwijsbond, vond dat hoe dan ook het aantal onbevoegde docenten moest afnemen, zo zei hij. „Ze zijn slecht voor het imago van het leraarsvak.”

Rinnooy Kan meldt dat zijn plannen jaarlijks 1,1 miljard euro extra kosten. „Wat zou jij met het geld doen”, vroeg Rald Visser aan Ans Buys. „Vooral in goede secundaire arbeidsvoorwaarden stoppen, zoals fatsoenlijke werkplekken”, zei zij. „En ik zou er scholing mee betalen.” Walter Dresscher zou er salarisverhogingen mee betalen, zei hij, en verder het scholingsfonds. „Geld zuigt aan en dan gebeurt er wat.”

Evert Weide zou met de 1,1 miljard „vooral voor perspectief gaan”. „Dat je docenten het vooruitzicht kan bieden dat ze lang kunnen doorgroeien in hun functie, salaris en professie. En ik zou pleiten voor een betere marketingcampagne voor het vak van leraar. Tot nu toe zijn die wat mij betreft niet echt gelukt.” Rald Visser zou van de 1,1 miljard „elke vmbo-docent schaal vijftien”, gaan betalen. En hij zou voor de docenten betere cursussen willen die specifieker op de praktijk van de multiculturele school zijn toegespitst.

Wrang vonden de aanwezigen dat er zo lang zo weinig was gedaan aan het lerarentekort. Maar het goede nieuws was, dat het lerarentekort nu weer prominent op de agenda staat. „Rinnooy Kan vertelde mij dat hij vreselijk geschrokken is van de omvang van het probleem”, zei Walter Drescher. „Misschien is dat nog wel het beste van het rapport. Als mensen zoals hij schrikken, wordt er iets in gang gezet.”

Adviezen

Alleen al afgemeten aan het aantal rapporten, commissies en uitgetrokken miljoenen was het lerarentekort de afgelopen vijftien jaar een nijpend probleem. De belangrijkste adviezen:

maart 1993 Oud-Kamerlid Andrée van Es adviseert een leraar minder voor de klas te laten staan. In de overige uren moet hij beginnende collega’s opleiden en krijgt hij betaald naar bekwaamheid en functie. Ook mensen zonder lesbevoegdheid mogen voor de klas.

september 1993 Minister Ritzen wil scholen met de nota Vitaal Leraarschap meer ruimte geven voor een eigen personeelsbeleid. Maar hij wil geen onbevoegde leraren voor de klas.

juni 1998 De Onderwijsraad wil dat leraren die onder moeilijke omstandigheden werken, beter worden beloond.

april 1999 Met hun notitie Maatwerk voor Morgen willen minister Hermans en staatssecretaris Adelmund toch ‘onbevoegden’ toelaten voor de klas. Een campagne moet het imago van een onderwijsbaan verbeteren. Scholen krijgen opnieuw meer ruimte voor functiedifferentiatie en arbeidsvoorwaarden.

februari 2001 Overheidssalarissen moeten omhoog, omdat ze fors achterblijven bij die in de markt, aldus een commissie onder leiding van directeur-generaal Martin van Rijn. In het onderwijs zal grote vraag ontstaan omdat er veel ouderen werken.

september 2002 Het SCP ziet dat Nederlanders zich steeds grotere zorgen maken over de kwaliteit van het onderwijs, mede door het lerarentekort.

december 2002 Minister Van der Hoeven wil de toelating van ‘zij-instromers’ vergemakkelijken.

april 2003 De Onderwijsinspectie schrijft in haar jaarverslag dat de kwaliteit van het onderwijs onder toenemende druk staat door het lerarentekort. Nederlands kan haar ambitie als kennisland niet waarmaken.

augustus 2006 In het rapport Waardering voor het leraarschap pleit de Onderwijsraad voor hogere salarissen en betere carrièremogelijkheden voor leraren.