Srebrenicarechter vervangen

Den Haag, 31 mei. In de rechtszaak die Srebrenica-slachtoffers hebben aangespannen tegen de Staat der Nederlanden is één van de rechters aan de vooravond van het proces vervangen.

Het gaat om mr. B.C. Punt, die in een eerdere fase van de zaak de partijen opriep een compromis te sluiten. Die oproep wees de landsadvocaat af.

Het is in Nederland ongebruikelijk dat een goed ingevoerde rechter wordt vervangen. Volgens Philip Langbroek, specialist op het terrein van de organisatie van de rechtspleging, is het „onbegrijpelijk dat in zo’n belangrijke zaak de rechter wordt gewisseld.” Rechters komen, volgens de wetenschapper van de Universiteit Utrecht, tot een beter oordeel als zij een zaak van begin tot eind onder hun hoede hebben. Rechter Punt wil geen commentaar geven.

In de Tweede Kamer wordt verbaasd gereageerd. „Zonder een oordeel uit te spreken over de zaak wil ik weten waarom de rechter is vervangen”, zegt Kamerlid Fred Teeven (VVD). Hij gaat minister Hirsch Ballin (Justitie, CDA) om opheldering vragen. Parlementariër Jan de Wit (SP) noemt de vervanging „heel merkwaardig”. „In het verleden is wel eens vaker een rechter gewisseld. Ik heb daar toen Kamervragen over gesteld, maar je krijgt nooit precies opgehelderd wat de echte reden is.”

In 2002 is de Staat aangeklaagd door Hasan Nuhanovic – de tolk van de Nederlandse VN-eenheid Dutchbat – en de nabestaanden van Dutchbat-elektricien Rizo Mustafic. Ze verwijten de Staat na de val van de enclave Srebrenica in 1995 niets te hebben ondernomen om hun familieleden in veiligheid te brengen. Nederland stelt zich op het standpunt dat het weliswaar verantwoordelijkheid droeg, maar geen schuld had aan de massamoord op Bosnische mannen.

In een tussenvonnis oordeelde de rechtbank dat Nederland Mustafic mee had moeten nemen. Een Nederlandse adjudant stuurde de elektricien weg van de Nederlandse basis in Potocari en sindsdien is hij spoorloos.

Volgende maand begint de zitting waarvoor rechter Punt is vervangen. Vorig jaar riep deze rechter beide partijen nog op tot een compromis. Landsadvocaat G.J. Houtzagers wees dit van de hand, waarna Punt – om Houtzagers onder druk te zetten – liet doorschemeren dat de rechtbank de klacht van de familie Mustafic wel eens gegrond zou kunnen verklaren. „U houdt een juridisch verhaal”, zei hij tegen de landsadvocaat. „De rechtbank kijkt naar de feiten”.

De Srebrenica-rechtszaak is politiek gevoelig. Wanneer de nabestaanden van de familie Mustafic in het gelijk worden gesteld, kan het een precedentwerking hebben voor duizenden andere nabestaanden van de genocide.

Over het toewijzen van een rechter bepaalt artikel 155 van het wetboek van Burgerlijke rechtsvordering: „De rechter ten overstaan van wie in een zaak bewijs is bijgebracht, zal daarin zoveel als mogelijk het eindvonnis wijzen of medewijzen.”

Volgens de voorlichtster van de rechtbank Den Haag maakte rechter Punt geen deel uit van de sector die overheidsaansprakelijkheid behandelt. Er is in het verleden „een beroep op hem gedaan vanwege onderbezetting van de afdeling die zaken betreffende overheidsaansprakelijkheid behandelt”. Saillant is dat rechter Punt, specialist op het terrein van internationaal recht, volgende week weer een zaak behandelt op het terrein van de overheidsaansprakelijkheid.

Een goed ingevoerde rechter wordt in Nederland bijna nooit gewisseld. Eerder werden, zo weet specialist Philip Langbroek, rechters vervangen in de rechtszaak die projectontwikkelaar Chipshol had aangespannen tegen de Luchthaven Schiphol. Kort voor de afronding van de rechtszaak, een jaar geleden bij de rechtbank Haarlem, werden de goed ingewerkte rechters vervangen. Daarna wilden de advocaten de drie rechters onder ede horen om erachter te komen wat de reden was. Officieel werd opgegeven het roulatiebeleid van de rechtbank, waarbij rechters om de vier jaar van sector moeten wisselen. Dit verzoek, waarbij de Staat der Nederlanden de tegenpartij was, werd niet toegewezen.