Nijpels: Adagium ‘Een Zeeuw geeft geen land prijs’ ken ik

Den Haag, 21 okt. „Als ik minister was, dan zou ik blij zijn met zo’n duidelijke advies”, zegt VVD’er Ed Nijpels, voorzitter van de Commissie Natuurherstel Westerschelde die vandaag haar rapport heeft aangeboden aan minister Verburg (Landbouw en Natuur, CDA) in Den Haag. „Ik hoop dat het kabinet snel een standpunt bepaalt en dat de Tweede Kamer nog voor het einde van het jaar een besluit neemt.”

Ed Nijpels, oud-minister en tot voor kort commissaris van de koningin in Friesland, is gevraagd een knoop door te hakken in het slepende conflict over ontpoldering in Zeeland. Dat is gelukt. Aan duidelijkheid laat het advies ‘Wennen aan de Westerschelde’ niets te wensen over. Om de natuur te herstellen is het oorspronkelijke plan veruit het beste, namelijk de bijna driehonderd hectare landbouwgrond van de Hedwigepolder prijsgeven aan het water. Dat was al vastgelegd in een verdrag met Vlaanderen. „Het ei van Columbus”, staat in het advies, „is al gevonden.”

Waarom het oorspronkelijke plan?

„We hebben uit 78 alternatieven de vijf meest kansrijke geselecteerd. Die zijn over het algemeen óók goed voor de natuur. Maar ze zijn veel duurder. Het is ingewikkeld om ze te realiseren. Je moet er het bestaande verdrag met Vlaanderen voor openbreken. En er zijn veel meer eigenaren van gronden bij betrokken. Hier is maar één eigenaar.”

Kent u deze Belg?

„We hebben meneer De Cloedt gesproken. We hebben hem gevraagd wat hij ervan zou vinden om, hoe pijnlijk ook, er zelf een natuurgebied van te maken. Daar wilde hij niet op ingaan. Dat hoefde hij ook niet. Hij kon rustig achterover leunen, omdat hij veronderstelde tóch niet onteigend te worden, en omdat zo veel Zeeuwen hem steunden.”

Waarom geen alternatief verder weg van de Westerschelde?

„De Eerste Kamer heeft gevraagd dat te onderzoeken. Nog tijdens een debat belde minister Verburg mij op en vroeg: beste Ed, zou je dat willen doen? We waren het zelf ook al van plan. Maar die alternatieven dragen niet bij aan de estuariene natuur van de Westerschelde. Het zou volgens de Europese natuurregels ook niet kunnen.”

Aanvankelijk leek Zeeland ontpoldering te steunen. Daarna kwam het verzet. Hoe verklaart u dat?

„Er was aanvankelijk brede consensus. De landbouwlobby werd door de eigen achterban teruggefloten. Politici begonnen zich ermee te bemoeien. En uiteindelijk zijn de bestuurlijke verhoudingen verstoord. Wat rest zijn rokende puinhopen.”

Ontpolderen raakt de Zeeuwen in hun ziel. Begrijpt u hen?

„Ik ben opgegroeid in Bergen op Zoom. Het is ook mijn Westerschelde! Alle vakanties was ik in Zeeland te vinden. Ik heb er krabben gevangen. Vakantiebaantjes gehad. Lamsoor en zeekraal geplukt tijdens eb. Op vele campings heb ik mijn geld achtergelaten. Later heb ik in de Tweede Kamer nog voor elkaar gekregen dat het Kamerrestaurant lamsoor en zeekraal op het menu heeft gezet. De Kamer was verrukt. Het adagium ‘Een Zeeuw geeft geen land prijs aan het water’ begrijp ik. Maar om de natuur te herstellen, ontkom je niet aan ontpolderen.”

Land van boeren onteigenen om die grond prijs te geven, zegt men, dat doe je niet.

„Onteigenen doe je niet om te ontpolderen, maar om de natuur te herstellen. Men heeft die twee dingen verward. De Tweede Kamer heeft twee moties aangenomen waarin de minister wordt opgedragen in Zeeland niet te onteigenen. Dat is behoorlijk onverstandig geweest. Je kunt een minister het wettelijke instrument van onteigening niet zomaar uit handen slaan. Daarmee stuur je een minister met de handen op de rug en met een blinddoek voor een mijnenveld in. Minister Verburg had destijds moeten zeggen: ik kan deze motie niet uitvoeren.”

Mensen zeggen ook: ach, die natuur, kan het niet wat minder?

„Je kunt niet zomaar zeggen: we nemen het niet zo nauw. We hebben in Nederland twee estuaria, Westerschelde en Eems-Dollard. Er ligt een Europese verplichting om die gebieden te beschermen.”

Is het wel veilig, dat ontpolderen?

„Het ontpolderen van de Hedwigepolder draagt bij aan de veiligheid van Zeeland. Er komt meer ruimte, meer bergcapaciteit, voor het water dat twee keer per dag binnenstroomt.”

Ander Zeeuws sentiment: waarom moeten wij natuur cadeau krijgen als tegenprestatie voor de wensen van een Belgische haven?

„Het is geen cadeau. Natuurherstel heeft feitelijk niets te maken met de verdieping van de vaargeul. Het gaat om de Westerschelde zelf. Nederland is internationaal verplicht de natuur daar te herstellen. Deze ontpoldering is daarvan alleen maar het begin. Voor het echte herstel is later nog eens vijftienhonderd tot drieduizend hectare extra nodig.”

Dat wordt dus weer ruzie, in Zeeland?

„Wij adviseren de verstoorde verhoudingen snel te repareren. Er moet nog heel veel gebeuren in Zeeland. Op het gebied van veiligheid, landbouw, recreatie en de toegankelijkheid van de wateren. Wij adviseren een regionale uitvoeringsorganisatie, onder strakke regie van de provincie.”

Wat gebeurt er als de politiek straks toch tegen de ontpoldering stemt?

„Als dit niet doorgaat, wordt alles weer anders. Dan zou de Europese Commissie Nederland in gebreke kunnen stellen. En de Belgen zullen niet meer betalen. Er zal zelfs een dijk moeten komen omdat de Belgen hun aangrenzende polder wel onder water gaan zetten.”

Vindt u de Hedwigepolder mooi?

„Het is een mooie polder. Maar als je op de dijk staat, kun je de schepen en de haveninstallaties van Antwerpen bijna aanraken. Als we niet ontpolderen, ligt de polder straks, tussen het Verdronken Land van Saeftinghe en de ondergelopen Belgische polder, alleen een heel eenzame polder te wezen.”