PvdA-leden kritisch op integratienota partijtop

Den Haag, 29 jan. De PvdA discussieert met haar leden over de nieuwe integratienota. Die zijn kritisch: een „capitulatie voor rechts”. Maar ze blijken ook trots op de moed van hun partij.

Vragende kritiek, bittere kritiek, kritiek op kritiek. Ze waren niet als applausmachine gekomen, de PvdA-leden die de afgelopen weken in vijf steden bij elkaar kwamen om hun zorgen te uiten over de integratienota van de partijtop. Passen de gedachten daarin over integratie wel bij een sociaal-democratische partij?

Met zijn ene been in zijn partij, probeert partijleider Wouter Bos het andere weer neer te zetten tussen „al die mensen die zich heel lang thuis hebben gevoeld bij de PvdA”. Het zijn de kiezers – vaak blanke arbeiders uit de grote achterstandsbuurten, zo is de analyse – die zich in de jaren na de opkomst van Fortuyn van de PvdA hebben afgekeerd. Mensen zonder wie de PvdA geen grote partij kan zijn.

Aan de doodstille donkere gracht in Utrecht verklappen alleen de licht wapperende rode PvdA-banieren dat binnen een zaal vol emotionele PvdA’ers vragen afvuurt op de auteurs van de nota. Ze zijn die avond van ver gekomen: Gorinchem, Zutphen, Lelystad. Het zijn de actieve PvdA’ers: ze zitten in de gemeenteraad, in de lokale afdelingen van de partij, ze komen regelmatig op partijbijeenkomsten.

De spagaat die Bos moet maken tussen het verbaal actieve partijkader en de stille anonieme kiezersmassa is groter dan de partijtop misschien zou willen, als de ervaringen sinds de publicatie van de nota een goede indicatie zijn.

Niet alleen kopstukken van de partij, zoals de Amsterdamse burgemeester Job Cohen – volgens wie de nota „zo ontzettend veel nadruk legt op wat niet deugt, op hoe mensen zich moeten gedragen, een haast bestraffend vingertje ophoudt over hoe het toe hoort te gaan in Ons Nederland” – hebben zich tegen elementen van de tekst uitgesproken. Leden hebben tot nu toe 392 amendementen ingediend. Op een partijcongres in maart wordt daarover gestemd.

In de zoektocht naar de weggelopen kiezer, gebruikt de partijtop dezelfde sleutelwoorden waarmee andere partijen de kiezers bij de PvdA hebben weggelokt: trots nationalisme, boerka’s, handen schudden, dubbele nationaliteit.

Deze keuze roept veel onbegrip op. Waarom praat hun partij eigenlijk over de door „rechtse partijen opgeblazen incidenten”, zoals imams die handen weigeren te schudden. Waarom moet worden opgeschreven dat „krenken mag”? Waarom de anti-islamfilm Fitna van Geert Wilders überhaupt noemen? Waarom zouden nieuwe immigranten niet in aanmerking komen voor sociale zekerheid?

Voor een van de aanwezigen op de bijeenkomst in Amsterdam, twee dagen na Utrecht is het duidelijk: „We houden een wedstrijd vérplassen met andere partijen.” Anderen beschuldigen de partijtop van capitulatie voor rechts, het opportunistisch zoeken van electoraal gewin.

Maar de onderwerpen in de nota kan je niet onbesproken laten, vinden de auteurs. Een van hen is Tweede Kamerlid Jeroen Dijsselbloem. De PvdA’er legt uit dat het „kristallisatiepunten” zijn voor het onbehagen dat veel mensen voelen over immigratie en integratie. En het is juist de PvdA die voor deze mensen een sociaal-democratisch antwoord moet zoeken op dat onbehagen. Een antwoord dat uitgaat van individuele emancipatie en solidariteit tussen bevolkingsgroepen. „Wij hebben haar laten afpakken door andere partijen, maar die integratiediscussie is van óns.”

Zo legt Wouter Bos in Utrecht uit dat hij „blij is dat we proberen een beschaafde vorm van nationalisme te ontwikkelen. We moeten de notie van trots op ons land nooit overlaten aan rechtse partijen.” Toch laat de weerstand binnen de partij tegen die term hem niet onberoerd. Twee dagen later in Amsterdam zegt hij: „We kunnen het natuurlijk ook links patriottisme noemen, of vaderlandsliefde”.

De applausmeter slaat niet alleen uit bij de vele critici van de nota. Ook voor de overtuiging waarmee Dijsselbloem en Bos zich verdedigen. gaan de handen af en toe op elkaar. Sommige sprekers complimenteren de opstellers met de tekst. Er is ook trots, en niet alleen bij de partijtop, dat het juist de PvdA is waar dit soort discussies openlijk worden gevoerd. Dat die discussies nodig is, daar is iedereen het over eens.

Want integratie is is een onderwerp dat, meer dan bij andere partijen, de PvdA ook persoonlijk raakt. Dat is ook te zien in de zaal, waarin diverse raadsleden, afdelingsbestuurders en actieve partijleden van allochtone afkomst. Die nota over de problemen van integratie gaat ook over hen en hun familie. Het was ook te zien in het wegsturen door de partijtop van ex-minister van Integratie Ella Vogelaar. Zijzelf zag haar gedwongen vertrek als uitvloeisel van de existentiële onzekerheid binnen haar partij over integratie.

De paradox van deze publieke discussie is dat de kiezers waarvoor hij wordt gevoerd hem maar moeilijk zullen horen. Zij komen niet (meer) naar de zalen, zij lezen geen nota’s. Naïma Ajouaau zegt achteraf: „Er wordt veel met elkaar gepraat, maar vooral door mensen die het toch wel met elkaar eens zijn.” In het laatste nummer van het partijblad S&D , dat volledig over de nota gaat, schrijft René Cuperus, medewerker van het wetenschappelijk bureau van de partij dat het stuk „belangrijk en treffend is”. Maar de nota heeft ook iets, schrijft hij, van „een tragisch document, een afscheidsbrief aan het verloren electoraat”.