Onderzoek naar steun Irak-oorlog

Rotterdam, 2 febr. Er komt toch een onderzoek naar de achtergronden van de politieke steun die Nederland in 2003 aan de Amerikaans-Britse inval in Irak heeft gegeven. Premier Balkenende maakte dat vanmiddag bekend .

Een onafhankelijke commissie onder leiding van oud-president van de Hoge Raad, W. Davids, gaat de besluitvorming onderzoeken. Davids zal volgens Balkenende enkele ministers van Staat in zijn commissie benoemen. [Lees hier een interview met W. Davids uit NRC Handelsblad van 31 oktober 2008] Hij sprak van „een onafhankelijke en zware commissie”.

Volgens de premier begon „de dynamiek rond dit onderwerp een eigen leven te leiden”. De vragen die er de laatste weken over de besluitvorming over Irak leefden begonnen volgens hem „de aandacht voor de economische crisis te overschaduwen”. Met het besluit van Balkenende komt er voorlopig geen parlementair onderzoek. Hij zei dat dit is afgestemd in de coalitie.

Het besluit is dit weekend genomen. Alle vragen die nu door de Tweede Kamer over de kwestie aan het kabinet zijn gesteld komen in handen van de commissie, zei Balkenende. De vragen worden dus voorlopig niet beantwoord. „Ik zie dit als een sparteling van het kabinet”, reageerde D66-leider Alexander Pechtold, die zich de laatste weken sterk had gemaakt voor een onderzoek. Hij noemde het onderzoek van de commissie „uitstel van executie”. Pechtold verwacht dat er uiteindelijk toch een onderzoek door het parlement komt.

Balkenende en het CDA hebben zich lange tijd verzet tegen een onderzoek naar de Irak-zaak. Bij de formatie van het kabinet werd afgesproken dat er deze kabinetsperiode geen nader onderzoek zou komen, hoewel dit punt niet in het regeerakkoord werd opgeschreven. Het gedwongen weggeven van een Irak-onderzoek was voor de PvdA een van de grootste offers van de formatie.

Volgens Balkenende was een onderzoek onnodig omdat de Tweede Kamer vele malen over het onderwerp had gedebatteerd en er nooit een meerderheid was voor zo’n onderzoek. Bovendien waren volgens hem alle vragen reeds beantwoord en was de Nederlandse positie duidelijk: Nederland verschafte de Amerikaans-Britse inval politieke steun omdat Irak zich niet hield aan verschillende VN-resoluties.

Toch bleef de Irak-zaak de afgelopen jaren op de politieke agenda. Terwijl in veel andere landen onderzoeken zijn gehouden, bleef Nederland achter. Ondertussen kwamen er steeds meer vragen. Zo bleek de afgelopen jaren dat het kabinet, vóór de inval, door belangrijke ambtelijke juridische adviseurs gewaarschuwd was voor de zwakke rechtsgrond van de oorlog, die zonder een expliciete VN-resolutie die machtigde tot geweld werd uitgevoerd. Bovendien zijn er aanwijzingen dat de politieke top deze kritische geluiden bewust niet wilde toelaten.

Tevens bleek dat de Nederlandse inlichtingendiensten uiterst genuanceerd hadden bericht over de vermeende aanwezigheid van Iraakse massavernietigingswapens. Hoewel het toenmalige demissionaire kabinet-Balkenende steeds heeft ontkend dat de massavernietigingswapens de reden waren voor de Nederlandse steun, was dit wel de belangrijkste reden voor de VS en Groot-Brittannië, voor de inval.

Afgelopen week verklaarde de Amerikaanse oud-minister van Buitenlandse Zaken Richard Armitage dat de VS Nederland in 2003 wel degelijk om militaire steun zou hebben gevraagd. Ook legde hij een verband tussen de Nederlandse steun en de latere benoeming van toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer als secretaris-generaal van de NAVO.

De Eerste Kamer stelde eerder al tientallen vragen aan het kabinet over de Irak-zaak. Die werden zeven maanden later pas beantwoord. Volgens een meerderheid in de senaat was dat zó onbevredigend dat er een nieuwe serie vragen komt. De Eerste Kamer sluit daarna een eigen onderzoek niet uit.

Een lange lijst van prominente politici pleitten de afgelopen weken voor een onderzoek. Onder hen een aantal ex-ministers van buitenlandse zaken, ook van CDA-huize.