Honderden kinderen jaarlijks de separeercel in

De crisisafdeling met isoleercel van de jeugdpsychiatrische kliniek Karakter in Zetten.
Door onze redacteuren Joke Mat en Frederiek Weeda

Rotterdam, 14 febr. Elk jaar worden in psychiatrische jeugdinstellingen honderden kinderen van twaalf jaar en ouder opgesloten in een separeercel. Een van de redenen is personeelsgebrek.

Dit blijkt uit onderzoek van deze krant. Volgens de Inspectie voor de Gezondheidszorg ging het in 2007 om ten minste 522 onvrijwillige separaties van minderjarigen en vorig jaar om 346. Het werkelijke aantal ligt nog hoger; ook jeugdzorginstellingen mogen separeren maar zij hoeven dit niet te melden. Psychiaters vinden het „zorgelijk” dat deze instellingen dit doen, zonder melding bovendien.

Separatie is een omstreden manier om verwarde patiënten te kalmeren en suïcidale patiënten te beschermen. De patiënt wordt in een kale cel opgesloten, omdat hij zichzelf of anderen anders in gevaar zou brengen. Door dagenlange separatie kunnen psychiatrische aandoeningen verergeren.

De wet staat separatie alleen toe bij acuut gevaar. Maar het gebeurt ook bij overlast, blijkt uit gesprekken met psychiaters van zeven grote jeugdklinieken en een academisch ziekenhuis. Verpleegkundigen van Curium in Oegstgeest separeerden onlangs een jongen die steeds water naar personeel en medepatiënten gooide. Een autistische jongen zit nu in Limburg in de separeer omdat hij naakt over de gang liep na het douchen. „Het heeft ook te maken met de cultuur op een afdeling”, zegt psychiater Arien Storm van jeugdkliniek Accare in Noord-Nederland. „Met adrenaline die gaat stromen bij verpleegkundigen die op een boze patiënt afrennen.” Ook de personeelssterkte is van invloed. „In Oostenrijk is separatie uit den boze”, zegt René Kahn, hoofd psychiatrie van het Universitair Medisch Centrum Utrecht. „Dat kan door het medicatiebeleid en doordat er altijd een verpleegkundige in de buurt is. Dat is duur. Hoeveel hebben we daar als maatschappij voor over?”

Volgens jeugdpsychiaters duren de meeste separaties hooguit een uur. Toch komt het voor dat kinderen weken of zelfs maanden in de separeercel zitten. „Ik ging nadenken over machtsmechanismen en waar de mens toe in staat is”, zegt een vijftienjarige jongen die twee keer enkele weken gesepareerd werd. Zijn moeder schrok toen ze hem terugzag. „Hij was bleek en trilde. Hij had altijd een sterke wil maar zijn wil is daar gebroken.” Moeder en zoon willen anoniem blijven.

Vrijwillige separaties – waarbij de patiënt zich niet verzet tegen opsluiting – hoeven niet te worden gemeld. Maar aan de vrijwilligheid valt soms te twijfelen. Psychiater Kommer Jan de Man van het RMPI in Barendrecht: „Als er zes man zijn opgetrommeld en de patiënt loopt mee, is dat vrijwillig?” De psychiaters zeggen vaak geen alternatief te zien voor separatie. „Je weegt de veiligheid van de groep af tegen die van het individu”, zegt Anne Pauline Cohen, hoofdbehandelaar van de Bascule in Amsterdam. „Als iemand van de leiding wordt bedreigd, worden andere kinderen ook onrustig. Dan heb je geen keus.” Vier jeugdpsychiatrische klinieken deden de afgelopen jaren mee aan een project om het separeren terug te dringen. In twee daarvan nam het aantal separaties met 90 procent af. Sommige klinieken willen het separeren afschaffen. Maar dat achten niet alle psychiaters reëel.


Lees vandaag in het Zaterdags Bijvoegsel van NRC Handelsblad het achtergrondartikel 'Poepen in een doos'.

Gepubliceerd in:
Binnenland
Voorpagina
Nederland
Nieuwsbrief