'Corruptie in Limburg minder vertakt dan vroeger'

Limburg wordt weer geplaagd door schandalen. Commissaris Frissen zegt: „Het is een illusie te denken dat corruptiezaken zullen verdwijnen.”

(Dit is een uitgebreide versie van het interview dat vandaag in NRC Handelsblad verscheen)

Maastricht, 14 febr. „Al het werk van de afgelopen jaren, om af te komen van een stigma, ligt aan gruzelementen.” De Limburgse commissaris van de koningin Léon Frissen (CDA) baalt van twee opeenvolgende affaires, die de vooroordelen lijken te bevestigen dat zijn provincie een broeinest is van handjeklap en corruptie.

Twee weken geleden was er de corruptieaffaire rond wegenbouwer Janssen de Jong Infra. Deze week moesten twee wethouders in de gemeente Echt-Susteren aftreden nadat zij illegaal 360.000 euro overheidsgeld hadden uitgedeeld aan bevriende verenigingen.

Beide kwesties lieten het provinciehuis niet ongemoeid. De Rijksrecherche deed huiszoeking in het ‘gouvernement’, op zoek naar bewijzen dat een ambtenaar van de afdeling provinciale wegen steekpenningen kreeg van Janssen de Jong. En naar gedeputeerde Herman Vrehen (Financiën en Economische Zaken, CDA) loopt een integriteitsonderzoek. Hij was bestuurder van twee verenigingen die in Echt geld opstreken.

Dertien jaar geleden had Limburg ook een reeks corruptieschandalen. Is het geen illusie om te denken dat de onderliggende de structuren die tot de vriendendiensten en corruptie leidden, weg zijn?

„Ik leef niet in die illusie. Ik denk niet dat ze weg zijn. Maar ze hebben niet meer zulke vertakkingen als toen. Het is nu beter vergelijkbaar met andere delen van Nederland. We hebben afgelopen jaren veel werk gemaakt van integriteit en gevochten tegen de foute beeldvorming dat integriteitschendingen meer voorkomen in Limburg dan elders.”

Is het ook niet de schuld van Limburg zelf? Politici en ambtenaren die in de jaren negentig in opspraak kwamen, draaien gewoon weer mee. Zoals toenmalig wethouder Wiel Heinrichs (CDA) in Landgraaf die giften aannam van wegenbouwers. Heinrichs is nu in de Limburgse Staten voorzitter van de commissie die gaat over infrastructuur en gebiedsontwikkeling.

„De minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst is een keer met een glaasje op achter het stuur gepakt in Nijmegen, maar ze is toch minister geworden! Ik dacht ook dat ze daar een boete voor gekregen heeft. Heinrichs is niet vervolgd voor de feiten. We leven in een rechtstaat. In de wet staat dat je actief en passief kiesrecht hebt, zelfs met een strafblad. Zolang de rechter geen veroordeling heeft uitgesproken, ben je onschuldig en kun je een politiek mandaat uitoefenen.”

Hoe staat het dan met de voorbeeldfunctie van bestuurders? In opspraak met corruptiefeiten en dan weer gewoon doorgaan?

„Zo ken ik er wel nog een paar. Iemand die twintig jaar geleden in opspraak geweest is, maar niet veroordeeld, zou dan de rest van zijn leven geen rol van betekenis meer kunnen spelen.”

Als je wel veroordeeld bent voor corruptie, kun je dan als bestuurder je carrière in openbaar bestuur voortzetten?

„Wat telt is de wet. Tegen een Statenlid dat veroordeeld wordt, zou ik wel zeggen dat ik het liefst zag dat hij opstapt. Maar ik heb geen sanctiemogelijkheid.”

Een provincieambtenaar die veroordeeld wordt voor corruptie, kan die in functie blijven?

„Nee, dat kan niet. Dat leidt tot ontslag van de ambtenaar.”

Een van uw ambtenaren is in 1994 veroordeeld wegens aan aannemen van smeergeld van bouwbedrijven, waaronder de Limburgse aannemer Laeven. Toch is hij niet ontslagen. Hij hield zich daarna weer bezig met provinciale infrastructurele projecten.

„Ik denk niet dat zoiets hier nog eens zou gebeuren. Daar ben ik hard in. Dat ga ik niet meemaken.”

Hoe kijkt u terug op de affaires uit de jaren negentig? U kwam destijds zelf in opspraak toen u als CDA- Tweede Kamerlid samen met andere Limburgse bestuurders op kosten van diezelfde aannemer Laeven een vliegreisreis naar Italië maakte.

„Ik voel me op geen enkele manier belast. Ik heb geen deel uit gemaakt van welk circuit in Zuid- Limburg dan ook. Ik droeg toen geen bestuursverantwoordelijkheid in Limburg. Ik was Kamerlid en had de reis gemeld in de fractie. Maar ik zou het nu van zijn levensdagen niet meer doen. Ik zou niet eens de schijn willen wekken.”

Sinds de vorige affaires zit aandacht voor integriteit in mijn genen, zei u eerder.

„Zeker, er is toen een klap uitgedeeld naar iedereen in Limburg. Het is heel onprettig als vrienden uit de Randstad mij sms’jes sturen met de boodschap: is het weer zo ver? Dat raakt je in je botten.”

Integriteit moet tussen de oren zitten?

„Ja, dat is heel belangrijk. Daar knok ik voor, ook bij mensen in mijn omgeving. Je moet dat gezonde, achterdochtige gevoel blijven trainen. Dat zouden met mij veel bestuurders moeten willen en blijven doen. Vertrouwen is belangrijk, maar op het gebied van integriteit kan controle geen kwaad. Hoewel ik niet 24 uur per dag, zeven dagen per week vraagtekens kan zetten bij het vertrouwen in collega’s. Dan kun je niet meer werken. Dan krijg je een politiestaat.”

Moeten Limburgse ambtenaren en bestuurders meer aandacht hebben voor integriteit?

„Dat hebben ze, al kan het af en toe een slag beter. Maar dat is ook de couleur locale. Integriteitskwesties zullen altijd een rol van betekenis blijven spelen. Het is een illusie dat ze zullen verdwijnen.”