Opgelucht dankzij ‘goochelnatuur’

De ontpoldering in Zeeland gaat niet door. Resultaat van een slimme lobby of logisch besluit van een kabinet dat luistert naar het volk? Een reconstructie.

Rotterdam, 25 april. Als ooit een besluit van het kabinet als een verrassing kwam, dan het voornemen om géén polder onder water te zetten in Zeeland. Lange jaren is toe gewerkt naar onder meer de ontpoldering als middel om de natuur van de Westerschelde een handje te helpen. Alle ecologische rapporten wezen op het belang van deze maatregel. Vele meters onderzoek zijn uitgevoerd. Een Vlaams-Nederlandse projectgroep heeft zich er intensief mee bemoeid. Nu gaat dat niet door. Het kabinet kiest voor een alternatief plan van waterschap Zeeuws-Vlaanderen dat onder leiding staat van dijkgraaf Wybe de Graaf. Hij is ook voorzitter van de afdeling Zeeland van het CDA.

Hedwigepolder

Het onder water zetten van de driehonderd hectare grote Hertogin Hedwigepolder, op de grens met België, gaat niet door. Dat is tegen de zin van oud-minister Ed Nijpels, die als voorzitter van een onafhankelijke commissie het kabinet daartoe juist had geadviseerd. Deze week zei hij op een bijeenkomst: „De discussie rond de Hedwigepolder geeft weer eens aan hoe het misgaat als politici zich verschuilen achter argumenten als het ontbreken van draagvlak. Het kabinet heeft een oplossing gekozen, die op zijn vriendelijkst ‘goochelnatuur’ of ‘Hans Klok-natuur’ genoemd kan worden. Je wekt de indruk dat je extra natuur creëert, maar je wisselt de ene soort in voor de andere. En de toeschouwers stuur je naar huis met de illusie dat er toch iets bijzonders is gebeurd. Het is niet voor niets dat tal van zeer loyale ambtenaren van diverse betrokken departementen op dit moment met een chagrijnig gezicht rondlopen vanwege de onbegrijpelijke en onverantwoorde keuze van het kabinet.”

Geheim punt

Het besluit viel vorige week vrijdag. Het was als geheim punt op de agenda van de ministerraad gezet. In de pauze van de ministerraad kwam minister Verburg (LNV, CDA) de pers vertellen dat het kabinet die ochtend het besluit had genomen om af te zien van ontpoldering als middel om het natuurgebied Westerschelde in „goede staat van instandhouding te brengen”, zoals dat heet, maar in plaats daarvan nieuwe natuur buitendijks aan te leggen, dat wil zeggen schorren voor de oevers aan weerszijden van de Westerschelde, gronden die ook bij hoog water niet meer onder water lopen, erg geschikt voor vogels. Nog vorige maand had de commissie-Nijpels dit alternatief afgeserveerd als „een milde vorm van inpoldering”, het omgekeerde dus van wat volgens de commissie is vereist.

Gevoeligheid

Dat het ontpolderingsbesluit niet officieel op de agenda van de ministerraad stond, heeft volgens Haagse bronnen te maken met de gevoeligheid van het onderwerp. Veel Zeeuwen gruwen van ontpolderen. Je geeft geen vruchtbaar land prijs dat je met bloed, zweet en tranen op de zee hebt veroverd, is de redenering.

Maar de geheimzinnigheid had ook te maken met onzekerheid over de uitkomst van een gesprek dat premier Balkenende op donderdagavond nog had, samen met minister Verburg, met de Vlaamse minister-president Kris Peeters en diens adviseurs. De Belgen werden op het Catshuis in Den Haag ingelicht over het voornemen van het kabinet om te handelen in strijd met de Scheldeverdragen. In deze verdragen, die vorig jaar van kracht werden, staan afspraken over het natuurlijker maken van de Westerschelde, een gebied dat door Nederland bij de Europese Unie is aangebracht als waardevol natuurgebied, deel uitmakend van het Europese netwerk van natuurgebieden, Natura 2000.

Peeters

De Vlaamse premier Peeters heeft verklaard dat hij „akte heeft genomen” van het besluit, dat hij „intelligent” noemde. Vlaamse regeringskringen melden dat de intelligentie wat Vlaanderen betreft vooral het tweede deel van het kabinetsbesluit betreft. Namelijk dat als de Europese Commissie het Nederlandse alternatief afwijst, het oorspronkelijke plan tot ontpolderen gewoon doorgaat. De Belgen zijn er van overtuigd dat Brussel het alternatief zal afwijzen. Het Nederlandse kabinet niet. „De Europese Commissie kijkt of een lidstaat de natuurdoelen realiseert. Het is aan Nederland om aan te geven hoe het natuurherstel wordt gerealiseerd”, aldus het kabinet.

Het besluit is een grote triomf voor het Zeeuwse CDA-Kamerlid Ad Koppejan. Samen met het PvdA-Kamerlid Lia Roefs heeft hij de afgelopen jaren onverdroten gestreden tegen het ontpolderingsplan. Het was een felle strijd binnen de fractie en vooral met het ministerie van LNV, zeggen verschillende bronnen. „We zaten met een onwillige minister”, zegt Lia Roefs. „En ik vind het ontzettend knap van Gerda Verburg dat zij zo flexibel is geweest om toch te luisteren naar de stemmen in de Eerste en Tweede Kamer, en naar Zeeland.”

Strijder

De Zeeuwse boerenvoorman Peter de Koeijer, al jarenlang strijder tegen de ontpoldering, prijst Koppejan om zijn standvastigheid. „Hij heeft een standbeeld verdiend.” Een standvastigheid van iemand die pas ruim twee jaar Kamerlid is en moest opboksen „tegen iemand die nu eenmaal wat hoger in de hiërarchie van het CDA staat”, namelijk Gerda Verburg. Zij is bovendien minister van een departement waar vele ambtenaren op de lijn van de ontpoldering zaten. Lia Roefs heeft zich „gestoord” aan het verzet van ambtenaren op het departement. „Ik kan het niet hard maken, maar we zijn wel tegengewerkt”, zegt ze. De minister zelf geeft geen krimp. De vrouw die door velen wordt omschreven als een „politiek dier” presenteerde het kabinetsplan vorige week als iets waar ze „ongelooflijk trots” op was. En Koppejan is tevreden. „Dat men zo lang heeft aangestuurd op ontpoldering, bewijst dat er een kloof bestond tussen bestuurders en bevolking. Dit besluit bewijst dat democratie werkt. De regering heeft naar het volk willen luisteren, en dat verklaart ook de euforie in Zeeland.”

Schorren

Er is nu gekozen voor een alternatief plan om schorren aan te leggen, in deze krant door zes ecologen als een „blunder” afgedaan. Twee commissies kwamen eveneens tot een negatief oordeel. Het plan is gemaakt binnen het waterschap Zeeuws-Vlaanderen. Het waterschap zag niets in ontpolderen, al was het maar omdat daardoor het aantal meters dijk groter zou worden. „Dat verhoogt de veiligheidsrisico’s en de kosten van onderhoud”, zegt dijkgraaf en CDA-politicus Wybe de Graaf. „Ik heb geprobeerd mijn politieke invloed uit te oefenen.” Dat was onder meer tijdens een vergadering van het partijbestuur waarin alle regionale partijvoorzitters zitting hebben, enkele weken geleden in Den Haag. Zij besloten het „signaal” af te geven aan de eigen minister dat landbouwgrond in Nederland niet langer lichtzinnig moet worden ingeruild voor nieuwe natuur.

Oproep

De oproep van de partijvoorzitters was volgens CDA-Kamerlid Annie Schreijer „het laatste duwtje” dat Verburg en Balkenende nodig hadden om tegen ontpoldering te kiezen. De Graaf is ook de vader van de politiek adviseur van premier Balkenende, stipuleren verschillende bronnen. „We spreken elkaar natuurlijk regelmatig”, zegt vader Wybe. „Maar we hebben afgesproken dat we niet aan kruisbestuiving doen.” De zoon, Jeroen de Graaf, wil liever geen commentaar geven. „Ik ben alleen maar de tassendrager van de premier.” Dat premier Balkenende uit Zeeland afkomstig is, kan volgens Wybe de Graaf een rol hebben gespeeld in het besluit, immers genomen „uit respect voor de gevoelens in Zeeland”, aldus het kabinet. Wybe de Graaf: „Premier Balkenende weet wat hier speelt.”

Sentimenten

Had het kabinet de sentimenten in Zeeland en in het parlement moeten trotseren? Ed Nijpels vindt van wel. Hij zegt: „Het kabinet speelt gevaarlijk spel door zich te verschuilen achter Europa. Als Europa straks zegt: Nederland, u hebt juridisch broddelwerk afgeleverd, dan kan het kabinet Europa lekker de schuld geven. Maar juist in deze kwestie treft Europa geen blaam, maar is het Nederland die zijn internationale verplichtingen verzaakt. En daarmee voedt het kabinet de toch al bestaande anti-Europa sentimenten.”