Een onbedoelde loonexplosie voor de specialist
Zo’n tweeduizend medisch specialisten incasseerden vorig jaar flink meer geld. Ze erkennen het foutje in het declaratiestelsel. Maar terugbetalen ligt moeilijk.
Rotterdam, 27 april. Hans Hoogervorst heeft zich als minister van Volksgezondheid (2003-2007) vaak geërgerd aan de medisch specialisten. Zijn ministerie was jaren bezig een nieuw zorgstelsel op te tuigen, waarbij de specialisten vaak dwarslagen. „Het kostte altijd zeer veel moeite de juiste informatie van hen te krijgen”, herinnert de VVD’er zich.
Gevolg: grote fouten in het nieuwe declaratiesysteem voor specialisten. Daardoor verdienen enkele groepen, samen zo’n 2.000 artsen, sinds vorig jaar tientallen procenten meer dan in 2007, oplopend tot zelfs 200 procent. Het gemiddelde jaarinkomen van arts-microbiologen ging bijvoorbeeld van 225.000 naar 675.000 euro.
Minister Bos (Financiën, PvdA) schatte deze maand dat de uitgaven voor specialisten ruwweg 400 miljoen euro te hoog waren opgelopen. Belangrijkste oorzaak is een foute correctiefactor in het nieuwe declaratiesysteem.
Hoogervorst, nu voorzitter van de Autoriteit Financiële Markten, zou in 2006 hét huzarenstuk van het kabinet-Balkenende III uitvoeren: de liberalisering van de zorgsector. Een van zijn voorgangers, Els Borst (D66), had de Orde van Medisch Specialisten gevraagd een systeem te ontwikkelen. Toen Hoogervorst eindelijk het concept te zien kreeg, schrok hij: „Te ingewikkeld.” Bovendien: van 5 van de 28 categorieën specialisten was niet bekend hoeveel uur ze werkten. Dat kwam doordat de specialisten hun uren slecht bijhielden: ziekenhuizen kregen in die tijd toch wel geld van de overheid als ze erom vroegen. Het nieuwe declaratiesysteem, dat in 2006 zou ingaan, ging echter uit geregistreerde werkuren.
Ondanks hevig aandringen konden of wilden de vijf groepen specialisten niet zeggen hoeveel tijd zij nodig hadden voor een (deel van een) behandeling. Van een beperkt aantal handelingen was wel bekend hoeveel tijd die vergden; een vermenigvuldigingsfactor werd bedacht voor de rest van het werkpakket.
Sinds vorig jaar zijn specialisten verplicht alle uren die ze werken te registreren, anders worden ze niet meer betaald. Hoewel ze geen minuut langer werkten, explodeerde het aantal geregistreerde uren. Verzuimd was echter de compensatiefactor te schrappen, en daardoor stegen de inkomens van de vijf groepen specialisten enorm.
Hoogervorst zag dat het nieuwe declaratiesysteem, gebaseerd op de zogeheten diagnosebehandelingcombinatie (dbc), rammelde. Maar tijd voor aanpassing ontbrak. „Dat zou jaren duren”, vertelt hij, „en dan dreigde uitstel van de liberalisering van het zorgstelsel.” En dat zou gezichtsverlies betekenen voor hem én het kabinet.
DBC-Onderhoud, de instelling die het declaratiesysteem beheert, heeft onlangs de fout ontdekt. Volgende maand komt ze naar buiten met exacte cijfers. De fout betreft radiologen, pathologen-anatomen, artsen-microbiologen, artsen klinische chemie en nucleair geneeskundigen.
Voorzitter Rob Wintermans van de beroepsbelangencommissie van microbiologen wil niet zeggen hoeveel hij en zijn 376 collega’s meer verdienen sinds vorig jaar: „Maar het is zoveel, dat we vinden dat het anders moet. Dit is niet uit te leggen.”
Uit onderzoek van DBC-Onderhoud blijken meer fouten in het dbc-systeem. Aan veel behandelingen is te veel tijd toegekend. Staat in een dbc dat een behandeling anderhalf uur duurt, dan blijkt dit in de praktijk soms maar een uur. Oorzaak: foute of verouderde gegevens. Veel data komen uit 2002, terwijl behandelingen intussen door moderner technologie en werkmethoden korter werden.
„Dit moet met grote spoed op de schop”, zegt bestuurder Bas Leerink van zorgverzekeraar Menzis. „Hier gaat te veel geld mee verloren. Dat komt bij iedereen terug in de hoogte van de premies voor de zorgverzekering.”
Frauderen in het dbc-declaratiesysteem is makkelijk. Het gecompliceerde stelsel maakt het specialisten mogelijk voor financieel gunstige (delen van) behandelingen te kiezen. „De fraudegevoeligheid is groot”, bevestigt Leerink. „Bij diabetes kunnen artsen gemakkelijk een dure dbc nemen.” Menzis heeft computerprogramma’s om fraude uit declaraties te halen. „Je ziet dat sommige ziekenhuizen opvallend vaak kiezen voor dure dbc’s,” zegt Leerink.
Voor directeur Anna van Poucke van DBC-Onderhoud is dit reden het dbc-systeem vergaand te vereenvoudigen. Ze is bezig het aantal dbc’s terug te brengen van 30.000 naar 2.800. Intussen overlegt ze met Volksgezondheid en de Orde van Medisch Specialisten over schrappen van de compensatie. Afgelopen donderdag waren ambtenaren bij de Orde; vandaag praat Van Poucke met de medische microbiologen. Volgens haar kunnen alle compensaties terug naar „bijna nihil”. Ze denkt hierover in mei een akkoord te bereiken.
Minister Klink (Volksgezondheid, CDA) wil dat de vijf groepen specialisten een „fors deel” van de te veel ontvangen miljoenen terugstorten. Microbioloog Wintermans is daar tegen: „Indertijd hebben we met z’n allen die afspraak gemaakt.”
Ook de Orde vindt de compensaties onredelijk, maar wil niet dat haar leden moeten terugbetalen. Het ministerie heeft laten weten het geld nu op alle specialisten te verhalen. „Verlagen van het uurtarief is een optie”, zegt een woordvoerder. Dat tarief is 139,50 euro voor specialisten (in niet-academische ziekenhuizen). Voor de Orde is ook dat „onbespreekbaar”.