De klap van Geert Wilders dreunt door

De politiek in Rotterdam was al op drift, maar de uitslag van de Europese verkiezingen maakt het allemaal nog erger. Veel zorgen in „de duiventil”.

Rotterdam, 12 juni. Hij voelt zich „bekocht”. De Rotterdamse politiek lijkt op „een duiventil”. In scherpe bewoordingen hekelde PvdA-fractieleider Peter van Heemst gisteren het tussentijdse vertrek van wethouder Leonard Geluk (jeugd en onderwijs, CDA). Daardoor zijn er vijf Rotterdamse wethouders die in deze collegeperiode voortijdig opstappen. „Die instabiliteit maakt geen beste indruk bij de kiezer.”

De uitslag van de Europese verkiezingen vergroot bij zowel links als rechts de verwarring in een stad die al eerder, tijdens de opkomst van Pim Fortuyn in 2002, de politieke proeftuin van Nederland bleek te zijn. Geert Wilders’ PVV kwam vorige week met 22,5 procent in Rotterdam als grootste partij uit de bus. De gemeenteraadsverkiezingen over minder dan negen maanden hangen als een donkere wolk boven het stadsbestuur van PvdA, CDA en GroenLinks. En de kiezer was toch al op drift in het gepolariseerde Rotterdam (47,5 procent migranten).

De verwarring wordt versterkt doordat de VVD dit voorjaar uit de coalitie stapte. Alleen de grootste oppositiepartij Leefbaar Rotterdam (veertien zetels) verkneukelt zich. De nazaten van Pim Fortuyn zien in Wilders een potentiële bondgenoot. Een lijstverbinding? Waarom niet, zegt voorman Marco Pastors. „Zoals CDU en CSU in Beieren al jarenlang met veel succes doen.” En, met een schaterlach: „En dan word ik de Franz-Josef Strauss van Rotterdam.”

Ook de PvdA heeft een eigen agenda, zo bleek woensdagavond in koffiecafé Belmondo. Al viel de naam Wilders geen moment. Tot onbegrip van Evert Verkade. Wat moet het jeugdige PvdA-lid morgen in vredesnaam tegen zijn vrienden zeggen? Dat hij de avond tevoren over het Rotterdamse deelgemeentebestel heeft gediscussieerd? „Hebben wij op dit moment geen belangrijker zaken te bespreken?”

Nee dus. Zes dagen na de dreun van Wilders buigt de grootste partij van de stad (achttien zetels) zich over de toekomstige werkverhoudingen tussen de centrale stad en de veertien deelgemeenten. Vooral de voorgestelde inkrimping van het aantal dagelijks bestuurders en deelraadsleden roept emoties op. „Het gaat over baantjes; dat is voor veel PvdA’ers véél belangrijker dan de vraag hoe Wilders te weerstaan”, schampert de oud-voorzitter van de PvdA-afdeling Hillegersberg, Dianthus Panacho.

Fractievoorzitter Van Heemst verzet zich tegen „dat cynische beeld”. De deelgemeentediscussie moet óók gevoerd worden, zegt hij een dag later in de rookkamer van het stadhuis. Wilders baart hem vooralsnog weinig zorgen. „Europa of de toekomst van Rotterdam, dat zijn twee verschillende vragen.” Zorgen maakt Van Heemst zich vooral over „de aanhoudende instabiliteit bij anderen”.

Een volgend conflict dient zich alweer aan. Wethouder Rik Grashoff (cultuur en participatie, GroenLinks) ligt op ramkoers met de gemeenteraad. Een nipte meerderheid van de raad keerde zich gisteren alsnog tegen zijn plannen voor de bouw van een centrum voor de grootstedelijke jongerencultuur. Grashoff weigert de motie uit te voeren, verklaarde hij na afloop.

Van Heemst (56) gold tot voor kort als de onbetwiste regisseur van en in de Rotterdamse gemeentepolitiek. Het voormalige Tweede Kamerlid smeedde drie jaar geleden de ‘brede coalitie’ in het multiculturele Rotterdam: PvdA, CDA, VVD en GroenLinks. Het teruggeworpen Leefbaar (van zeventien naar veertien zetels) weigerde mee te werken. Maar drie jaar later ligt de ‘droomcoalitie’ van Van Heemst in duigen. Anderhalve maand geleden stapte de VVD op, uit protest tegen het aanblijven van de omstreden islamoloog Tariq Ramadan als gemeentelijk integratieadviseur. Een nipte meerderheid (23 van de 45 zetels) resteert.

Ook de VVD is in verwarring. Maandagavond verdedigt de opgestapte wethouder Mark Harbers de breuk met het college tegenover zijn achterban. De beoogde lijsttrekker weet ondanks een gloedvol betoog niet alle aanwezigen te overtuigen. Vooral de fractie zou „flater op flater” hebben gestapeld. „Amateurisme”, bitst een oudgediende. De VVD heeft zich het vel over de oren laten trekken, menen velen. En dat uitgerekend door GroenLinks én in het zicht van de raadsverkiezingen.

Kandidaat-lijsttrekker Julius von Bóné kookt na afloop nog van woede. De advocaat hekelt de berusting. „Wilders, Leefbaar, Verdonk; het wordt een straatgevecht in Rotterdam.” Maar zijn partij denkt de kiezer met een water-pistool voor zich te kunnen winnen. „We zijn veel te braaf. Onze lijsttrekker voor Europa, Hans van Baalen, riep vorige week dat we gewonnen hadden, terwijl we nota bene een zetel verloren hebben!”

Maar de VVD (drie zetels) beschikt over een geheim wapen: partijvoorzitter Ivo Opstelten. Als oud-burgemeester is hij nog altijd populair in Rotterdam. „Als ze mij vragen, ben ik bereid te helpen”, stelt hij. Net als Harbers zegt Opstelten dat de VVD moet inzetten op drie thema’s: economie, veiligheid en integratie. Al zullen die laatste twee ook door Leefbaar, Wilders en Verdonk worden geclaimd, beseft Harbers. „Maar mensen zijn niet alleen bang en boos in Rotterdam, ze hebben ook een optimistische kant.”

De PvdA daarentegen rekent, net als drie jaar geleden, weer grotendeels op de allochtone kiezer, die de Europese stembusgang vorige week gemeden zou hebben. Maar het leiderschap van Van Heemst is niet langer onomstreden. Maandagavond ontaardde de fractievergadering in een ordinaire schreeuwpartij. Geluk bij een ongeluk: op last van beveiligingspersoneel op het stadhuis moest de bijeenkomst om elf uur worden afgebroken.

De fractie telt één dissident, die zich openlijk afzet tegen Van Heemst: Ronald Motta. Gisteren stemde hij als enige PvdA’er voor sluiting van het jongerenpodium, waardoor hij de oppositie aan een meerderheid hielp. „Peter vaart voortdurend zijn eigen koers, en daar heb ik het nu mee gehad.”

Toen Van Heemst het CDA (drie zetels) bij de onderhandelingen over een herstart onlangs „beloonde” met een derde wethouder, ontplofte Motta. „En ik was niet de enige.” Op last van de fractie claimde Van Heemst alsnog een extra eigen wethouder: havenondernemer Hans Vervat.

Toeval of niet: Vervat liet zich in het verleden lovend uit over Pim Fortuyn. Hoe dan ook, de PvdA zal de woorden van minister Plasterk ter harte moeten nemen, zegt PvdA-raadslid Duco Hoogland. „De partij moet uit de ivoren toren komen. Alleen dan maken we gehakt van Leefbaar en Wilders.”

Veelzeggend was zijn keuze, vorige week bij de Europese verkiezingen: Hoogland stemde op D66.