Acht vragen en antwoorden over securityscanners

Schiphol plaats deze week nieuwe scan-apparatuur op vluchten naar de VS. Acht vragen en antwoorden over de securityscanner.

Rotterdam. Schiphol begint deze week met het plaatsen van nieuwe securityscanners op vluchten naar de VS. De aanleiding voor de nieuwe veiligheidsmaatregelen is de mislukte aanslag met chemicaliën op Eerste Kerstdag, tijdens een vlucht tussen Amsterdam en Detroit. De Nigeriaanse dader wist met explosief poeder in zijn ondergoed door de reguliere controle op Schiphol te komen.

Wat is een securityscanner?

Een apparaat dat met behulp van zogenaamde millimeter-wave-technologie een scan maakt van de buitenkant van het lichaam. De passagier moet in een soort douchecabine gaan staan en de armen drie seconden gestrekt omhoog te houden.

Het systeem registreert niet alleen metalen en keramische voorwerpen op het lichaam, maar ook vloeistoffen en poeders.

Klik op de illustratie om een infographic te zien (popup).

Hoe scherp is de controle?

Schiphol heeft de afgelopen drie jaar vijftien van de apparaten, merk ProVision van de Amerikaanse fabrikant L-3 Communications, getest op vluchten binnen Europa. „Het was een succes, al krijg je nooit 100 procent veiligheid”, zegt een woordvoerder van de luchthaven. „Met de scanners zien we wel veel meer dan met conventionele apparatuur.”

De scanner gaat echter niet door het lichaam heen. Voorwerpen die zijn ingeslikt of ingebracht in lichaamsholtes detecteert de scanner niet. Mocht de scanner niet door bepaalde materialen op het lichaam heen kunnen dringen, dan gaat er een alarm af en volgt fouillering.

Vanaf wanneer en op welke vluchten worden ze ingezet?

De vijftien apparaten worden momenteel overgeheveld van de Europese terminal naar die voor vluchten naar de VS. Eind deze week zijn de eerste apparaten daar operationeel. Vanaf volgende week alle vijftien. De zestig nieuwe apparaten die Schiphol heeft besteld worden ook gebruikt voor verkeer naar de VS.

Schendt de scanner de privacy?

Niet langer, zegt de fabrikant. In een eerdere versie van het apparaat kregen bewakers op hun scherm de vrijwel naakte vormen van het lichaam te zien. In de verbeterde versie, die Schiphol nu heeft besteld, is dat niet meer het geval: op het scherm verschijnt een soort pop. Afwijkingen op het lichaam (voorwerpen, poeders en dergelijke) lichten geel op.

De gegevens van de scan worden niet in een computer opgeslagen en ook niet doorgestuurd. De vijftien bestaande scanners op Schiphol worden aangepast en zijn daardoor straks gelijk aan de bestelde apparaten.

Zijn passagiers verplicht de scan te ondergaan?

Nee, ze kunnen weigeren. Schiphol biedt deze keuze echter niet aan: standaard zullen passagiers door het apparaat worden geleid. Wie dat niet wil, krijgt een lichamelijke 100-procentscontrole (fouillering). „Een scan weigeren is op zich al verdacht”, zegt de woordvoerder.

Zijn er risico’s voor de gezondheid?

Volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) is uit tests door onderzoeksinstituut TNO gebleken dat de straling 6.000 maal onder de toegestane normen ligt.

Er zijn wetenschappelijke studies die aantonen dat millimeter-wavestraling gevaar voor DNA-structuren op kan leveren. Maar in die studies is sprake van geïsoleerde DNA-moleculen, dus moleculen buiten het menselijk lichaam. Bovendien werden in deze studies niet helemaal dezelfde frequenties gebruikt.

Schiphol beschikt ook over scanners die gebruik maken van röntgenstraling. Deze detecteren ook voorwerpen ín het lichaam. Deze scanners worden tot nu toe gebruikt om passagiers te controleren die ervan worden verdacht bolletjes met drugs te hebben ingeslikt.

Schiphol houdt de mogelijkheid open ‘verdachte’ passagiers die wel door de securityscanner zijn gekomen alsnog ook een röntgenscan te laten ondergaan. Röntgenstraling is aantoonbaar gevaarlijk. Deze straling is zo energierijk, dat bepaalde chemische verbindingen worden verbroken, ook in DNA. Daardoor kan röntgenstraling in principe kankerverwekkend zijn.

Worden ze straks ook op Europese vluchten ingezet?

Inzet op alle vluchten is volgens de NCTb-woordvoerder „onderwerp van studie”. EU-toestemming is momenteel niet nodig, omdat over dit onderwerp geen Europese wetgeving bestaat.

Die komt er mogelijk wel. Morgen komt een groep van experts bijeen die de Europese Commissie adviseert over vervolgstappen. Daarna komt het dagelijks bestuur van de Europese Unie wellicht met een voorstel voor de invoering van de securityscanners op Europese luchthavens.

Hoeveel kosten de scanners en wie betaalt ze?

De apparaten kosten 150.000 euro per stuk. Schiphol zal de regering verzoeken de scanners te financieren, maar een toezegging uit Den Haag is er nog niet. Mocht de regering niet over de brug willen komen, dan is Schiphol van plan de kosten te verhalen op de passagiers.