Bonaire vreest de Hollandse mores
Vandaag wordt het laatste Antilliaanse parlement gekozen. Bonaire koos voor een nauwe band met Nederland, maar is nu bang voor te veel invloed.
Kralendijk, 22 jan. Pastoor Ramiro Richards noemt ze de vijf „immorele wetten” die Nederland op Bonaire wil invoeren: „het homohuwelijk, abortus, euthanasie, legalisering van drugs en legalisering van prostitutie”. En dat is niet het enige. „Met de komst van een grote groep Europese Nederlanders is het morele verval onder de bevolking ingetreden”, zegt de pastoor. Zijn kerk is niet meer veilig. Hij haalt zware sloten van de deuren af, er is al een paar keer ingebroken. „Bonaire is veranderd”, zegt hij als welkomsgroet.
Behalve preken in zijn kerk Baranka di Restorashon, gelieerd aan de Pinkstergemeente, geeft Richards met drie dagelijkse tv-programma’s stem aan de onvrede onder de Bonaireaanse bevolking over de toekomstige status van ‘openbaar lichaam’, ofwel bijzondere gemeente, van Nederland.
Het onbehagen is inzet van de Antilliaanse parlementsverkiezingen die vandaag gehouden worden. Met de verkiezingen wordt het laatste Antilliaanse parlement gekozen: per 10 oktober houden de Nederlandse Antillen op te bestaan, mits alles verloopt zoals met Nederland is afgesproken. De eilanden krijgen dan ieder een aparte status binnen het koninkrijk.
Bonaire speelt een sleutelrol in het ontmantelingproces van de Antillen. Als de pro-Nederlandse partij Union Patriotiko Boneriano (UPB) de meerderheid van de drie Bonairiaanse zetels in het Antilliaanse parlement verliest, wordt het moeilijker een coalitie te vormen die de Nederlandse voorwaarden voor de opheffing van het staatsverband accepteert.
Rond de kerk, in de volkswijk Nikiboko, hangen rode vlaggen naast groene vlaggen. Ofwel vlaggen van de Partido Demokrátiko Boneriano (PDB, ook wel: Demokraat) naast die van de UPB. De staatkundige toekomst loopt als een breuklijn door de Bonaireaanse samenleving. Waar UPB verder wil met de door haar uitonderhandelde status van bijzondere gemeente van Nederland, pleit Demokraat juist voor een vrije associatie, waarbij Bonaire meer autonomie behoudt.
Sinds juni 2009 vormt Demokraat, als onderdeel van de lijstcombinatie Aliansa Demokratiko Boneriano, samen met oud-UPB’er Anthony Nicolaas het eilandsbestuur. De coalitie, die niet wordt beïnvloed door de uitslag van de parlementsverkiezingen, heeft de staatkundige onderhandelingen met Nederland stilgelegd tot na een voor maart gepland staatkundig referendum.
In 2004 koos bijna 60 procent van de Bonaireaanse bevolking in een referendum voor een directe band met Nederland.
Maar veel Bonaireanen vrezen nu dat de status van bijzondere gemeente te strak gaat knellen. Vooral de invoering van het homohuwelijk stuit op weerstand. „Dat er homo’s zijn ontkennen we niet”, zegt Richards, „maar de behoefte om te trouwen is op Bonaire nergens te bekennen.”
De Nederlandse regering heeft, mede in het licht van de parlementsverkiezingen, oog voor de aversie op Bonaire. Staatssecretaris Ank Bijleveld (Koninkrijksrelaties, CDA) zei eerder deze week in een debat in de Tweede Kamer dat het nu niet het juiste moment is om het homohuwelijk op te leggen.
Op Bonaire wordt de angst voor Nederlandse dominantie gevoed door de toestroom van Europese Nederlanders. Een deel van de Bonaireaanse bevolking van nog geen 13.000 mensen voelt zich bedreigd door de ambtenaren, on dernemers, tweede huisbezitters en penshonados, zegt Richards. „De Nederlanders hebben kapitaal, spiksplinternieuwe huizen, dure auto’s. Het is een levensstijl die nieuw is.”
In het jeugdcentrum Jong Bonaire luistert het publiek van met name Europese Nederlanders naar VVD-coryfee Henk Kamp, nu de Nederlandse commissaris voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. Een Bonaireaanse vrouw zwaait met een blad waarop kopstukken van de pro-Nederlandse UPB staan afgebeeld. „Waarom onderhandelde u met deze corrupte mensen”, vraagt ze strijdlustig. Ze verwijst naar Jopie Abraham, Anthony Nicolaas en UPB-leider Ramoncito Booi, die allen verdachten zijn in justitiële onderzoeken.
Een Europese Nederlander achterin de zaal roept: „Die heb jíj gekozen dushi [schatje]”. De Bonaireaanse is woedend: „Ik heet geen dushi. Ik ben hier geboren, dit is míjn eiland.” Buiten knikt instemmend een groep Bonaireaanse jongeren, de armen gekruist boven felrode T-shirts van Demokraat.
„Bonaire”, zegt Demokraat-leider Jopie Abraham, „heeft gekozen voor directe banden, niet voor integratie met Nederland. Waarom zou in Nederland besloten moeten worden over een winkelsluitingswet die hier van toepassing moet zijn?”
„Ik zeg het u eerlijk”, houdt commissaris Kamp zijn gehoor voor, „dat is bij ons keihard aangekomen.” Per eind december heeft Bijleveld de geldkraan dichtgedraaid; renovatie van het vliegveld, ziekenhuis, politiebureau en schoolgebouwen is voorlopig afgeblazen. Nederland vreest dat een eventueel „nee” van Bonaire het gehele staatkundige ontmantelingproces met ministens twee jaar zal vertragen.
In 2006 werd ook al gesproken van de laatste Antilliaanse verkiezingen. De
opheffing van het Antilliaanse staatsverband is al drie keer eerder
uitgesteld.