‘Iedereen die zwaardere lasten uitsluit, liegt’

Den Haag, 15 febr. Het eerste tv-debat voor de lokale verkiezingen ging over landelijke onderwerpen. Links-rechtstegenstellingen zijn op economisch gebied weer springlevend.

De gemeenteraadsverkiezingen komen er aan. Dus daar stonden ze, rond een grote rode O – die verdacht veel leek op de O van NOS. De landelijke kopstukken uit de politiek. Anderhalf uur lang spraken ze elkaar gisteravond tegen, over belastingen voor hoge inkomens, geweld op straat en het terugdringen van het aantal ambtenaren.

Hoewel de NOS de partijleiders had uitgenodigd, waren van het CDA en de ChristenUnie de fractievoorzitters afgevaardigd. Premier Balkenende was aan het dineren met Leidse studenten. Toen dat bleek zegde ook ChristenUnie-leider André Rouvoet af. Van PvdA, SP, VVD, PVV, GroenLinks en D66 waren wel de partijleiders aanwezig.

Grijze gedraaide plaat

De omroep had wel onderwerpen bedacht die met de lokale verkiezingen te maken hadden: financiële problemen en de gevolgen voor gemeentelijke begrotingen, verruwing van de omgangsvormen op straat. Maar met een oude journalistiek truc – „laten we het hebben over de actualiteit” – dreef journalist Joost Karhof de discussie direct richting de landelijke politiek: het kabinet had vorige week ruzie gemaakt over het voortzetten van de missie in Uruzgan. Vragen daarna voerden de aanwezigen direct richting de plaat die vorige week al was grijs gedraaid.

Ook bij de andere onderwerpen verhuisde de discussie direct naar het landelijke niveau. Een voordeel: kijkers zullen nu meer weten over wie hun favoriete partij is voor de Tweede Kamer. En dat bepaalt ook voor een deel hun lokale stem.

Tegenstellingen

Veel meer informatie over de lokale verkiezingen was er niet te halen. Maar het debat liet wel zien dat op economisch gebied de oude links- rechtstegenstellingen weer springlevend zijn. CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel sprak zich uit tegen lastenverzwaring om de economische crisis te lijf te gaan. Een efficiëntere overheid zou benodigde besparingen opleveren, net als het schrappen in bestuurslagen. VVD-leider Mark Rutte beloofde zelfs dat lastenverzwaring “absoluut” niet nodig is. Ook Geert Wilders toonde zich rechts: hij zou de overheidsfinanciën saneren door te snijden in subsidies en ambtenaren. Met dat geld zou zijn PVV de veiligheid vergroten. PvdA-leider Wouter Bos herinnerde Wilders er vervolgens aan dat geld ergens anders aan uitgeven geen besparing is.

Bos zelf zou liever de lasten verhogen dan bezuinigen op in zijn ogen essentiële voorzieningen. Hij vond het „onbestaanbaar” dat hoge inkomens niet meer zouden bijdragen aan het opvangen van de economische crisis dan armeren. „Dat is een elementair element van beschaving.” Maar volgens Rutte betaalden rijkeren al genoeg.

In soortgelijke bewoordingen als Bos spraken ook SP-leider Agnes Kant, ChristenUnie-fractievoorzitter Arie Slob en GroenLinks-leider Femke Halsema zich uit. „Iedereen die suggereert dat er geen sprake zal zijn van lastenverhogingen, liegt”, voegde Halsema daar aan toe.

Integratie

Bij het debat over integratie was er ook een tweedeling. Namelijk die van Wilders tegen de rest. Dat het probleem niet onderschat moest worden en dat wetsovertreders hard moesten worden aangepakt, vond iedereen. Wilders zag de oplossing in het deporteren van criminele Marokkanen: „Criminelen met een dubbel paspoort moeten het land uit. Als we dat niet doen, dan is Nederland verloren.” Rutte zag vooral kansen in het terugdringen van immigratie. De anderen benadrukten het belang van onderwijs en participatie op de arbeidsmarkt als beste integratiemiddel.

De meeste politici keerden zich tegen de manier waarop Wilders over Marokkanen praat. Halsema: „U gijzelt Nederland nu al drie jaar met de meest krankzinnige voorstellen. Kiezen we voor intimidatie of emancipatie? Blijven we brullen of gaan we iets doen?” Het leverde haar het luidste applaus van de avond op.