Kabinet vecht voor voortbestaan

Den Haag, 19 febr. De onderhandelingen over het voortbestaan van het kabinet verlopen uiterst moeizaam. Bronnen rond de onderhandelingen vrezen nog steeds dat het kabinet gaat vallen. Maar omdat het overleg nog niet definitief is afgebroken, is niet uitgesloten dat de coalitiepartijen er toch nog uitkomen.

De CDA- en ChristenUnie-bewindslieden zijn volgens bronnen rondom de besprekingen niet bereid tegemoet te komen aan het ultimatum van PvdA-leider en vicepremier Bos om vandaag een besluit te nemen over het dit jaar beëindigen van de missie in Uruzgan. In de ministerraad zou de vraag aan de orde zijn of de drie coalitiepartijen nog vertrouwen in elkaar hebben.

Het CDA en de ChristenUnie wilden bij aanvang van de ministerraad nog niet besluiten over de Uruzgan-missie, omdat meerdere opties voor een Nederlandse bijdrage in Afghanistan nog worden onderzocht. Op dat standpunt zouden ze nog steeds staan.

'Heftige evaluatie'

De regeringscoalitie probeert sinds vanochtend de dreigende kabinetscrisis af te wenden. Het beraad is gedurende de dag een aantal keren geschorst. 's Nachts om drie uur was het overleg nog bezig. Iets na drieën meldde persbureau ANP dat premier Balkenende een ultieme poging doet om de kabinetsruzie op te lossen.

Aan het begin van de avond kwam een gerucht naar buiten dat Bos een persconferentie zou laten voorbereiden op het ministerie van Financiën, wat er op zou duiden dat het einde van het kabinet nabij is. Dit gerucht werd ontkend.

Persbureau ANP meldde eerder op de dag op basis van PvdA-bronnen dat minister Maxime Verhagen (Buitenlandse Zaken, CDA) in zijn contacten met NAVO-baas Anders Fogh Rasmussen zijn boekje te buiten zou zijn gegaan. Dat zou volgens deze bronnen blijken uit een „heftige evaluatie” die het kabinet vandaag maakte. In de ministerraad zou op dit ANP-bericht woedend zijn gereageerd. Inmiddels heeft Bos een woordvoerder het bericht laten tegenspreken.

Verschillende bewindslieden onderstreepten vanmorgen dat het kabinet ging zoeken naar een uitweg. „Inzet is om de zaak op te lossen”, zei vicepremier Bos (PvdA). „Het wordt een hele zware klus.”

De spanning tussen de coalitiepartijen is hoog opgelopen door een eis van PvdA-leider Bos. Het kabinet moet het NAVO-verzoek om een jaar langer met een kleinere missie in Uruzgan te blijven afwijzen, meent hij. Gisteren bleef het kabinet in een chaotisch verlopen Kamerdebat nog overeind, hoewel minister-president Balkenende en vicepremier Bos elkaar openlijk tegenspraken.

Prestige

Naast de inhoudelijke afweging over de Afghanistan-kwestie staat vooral het prestige van de coalitiepartijen CDA en PvdA op het spel. Geen van de partijen wil kort voor de gemeenteraadsverkiezingen beticht worden van draaien, en de schuld krijgen van een eventuele val van het kabinet.

Staatssecretaris Jack de Vries (CDA) zei vanmorgen het „onverantwoordelijk” te vinden als het kabinet zou vallen. Hij wees op de grote bezuinigingsoperatie die voor de deur staat: „Je geeft dan de rekening door aan volgende generaties”. Volgens hem is er nog een optie om volgende week in het reces nog een extra ministerraad bijeen te roepen. Minister Gerda Verburg (Landbouw, CDA) zei voor aanvang van de ministerraad: „Ik vind dat we eruit moeten komen. Het kabinet heeft nog belangrijke dingen te doen.”

Spoeddebat

In het spoeddebat van gisteren zei PvdA-fractieleider Hamer dat er in ieder geval voor 1 maart een besluit moet liggen. CDA’ers vatten dit op als een versoepeling van het ultimatum van Bos. „Hamer bood ruimte”, aldus Jack de Vries.

Tijdens het debat bleek dat Balkenende en Bos het niet eens zijn over de manier waarop er uitspraken zijn gedaan over de Afghanistan-zaak. Balkenende noemde het „prematuur” als er al uitspraken worden gedaan voordat het kabinet een besluit daarover heeft genomen.

Juist Bos had eerder deze week expliciet gezegd dat alle Nederlandse militairen eind dit jaar uit Uruzgan weg moeten, terwijl er een verzoek van de NAVO ligt waarin juist aan Nederland gevraagd wordt om in Uruzgan actief te blijven. Bos zei op vragen uit de Kamer dat hij er geen behoefte aan heeft iets terug te nemen en „dat dit impliceert dat ik het niet prematuur vind”.

In het spoeddebat riep een groot deel van de Kamer ook de ministers Verhagen (CDA, Buitenlandse Zaken) en Koenders (Ontwikkelingssamenwerking, PvdA) naar het parlement. Mark Rutte (VVD) diende dit verzoek in nadat minister Bos zijn standpunt had herhaald: de laatste Nederlandse militair moet aan het einde van dit jaar weg zijn uit Uruzgan.

Emoties

De emoties liepen in het debat af en toe hoog op. Balkenende en Bos moesten beurtelings vragen beantwoorden. Dat is vrij ongewoon. Balkenende en vicepremier Rouvoet (ChristenUnie) weigerden verder om een oordeel te geven over de uitspraak van Bos. Ook wilden ze er inhoudelijk niet op ingaan. Ze verwezen consequent naar de ministerraad van vandaag.

„Dit is een wanstaltige vertoning”, zei D66-leider Alexander Pechtold over de ruzie. „Dit is slecht voor internationale positie van Nederland.” Het kabinet moet opstappen, of stoppen „met deze pijnlijke vertoning”. GroenLinks-leider Femke Halsema hekelde het kabinet omdat het „van een gevoelige internationale kwestie” een „ordinair straatgevecht” heeft gemaakt.

Wilders (PVV) betitelde de regering als „een kabinet gevangen in achterdocht”.VVD-fractievoorzitter Rutte zei: „Dit kabinet is al uiteengevallen, in een kabinet van ChristenUnie en CDA, en één van de PvdA.” SP-leider Agnes Kant zei dat „het kabinet in een staat van ontbinding” verkeert.

CDA-fractieleider Pieter van Geel zei de hele gang van zaken te betreuren. „We moeten terugkeren naar zorgvuldige besluitvorming.” Zijn PvdA-collega Mariëtte Hamer verklaarde er „alle vertrouwen” in te hebben dat het kabinet tot een goed besluit zal komen.

Liveblogs

NRC organiseerde vrijdagmiddag een liveblog over de kabinetscrisis met John Kroon, (politiek) commentator van NRC Handelsblad. Hij beantwoordde vragen van bezoekers van nrc.nl over het debat van donderdagavond en de verstandhouding in de coalitie. U kunt het liveblog hier nalezen.

Donderdag hield NRC een liveblog bij van het kamerdebat over Uruzgan. Tijdens het debat spraken ministers elkaar openlijk tegen. Dit verslag kunt u hier lezen.