Reacties uit de Tweede Kamer: van teleurgesteld tot verheugd

Den Haag, 20 febr. De eerste reacties op de val van het vierde kabinet-Balkenende, over de verlenging van de Nederlandse deelname aan de missie in Uruzgan, variëren van „bittere teleurstelling” tot blijdschap.

Het kabinet viel nadat de PvdA-ministers besloten op te stappen. De overige bewindslieden stellen hun portefeuille ter beschikking. In de eerste reacties van ministers van het gevallen kabinet overheerst de teleurstelling. Ook de coalitiepartijen in de Tweede Kamer vinden het „buitengewoon spijtig en jammer". Enkele oppositiepartijen reageren (voorzichtig) verheugd. Een overzicht van de reacties, gedaan tegenover persbureau ANP.

Reacties ministers en staatssecretarissen

Bos (PvdA): geloofwaardig besluit was onhaalbaar

De PvdA heeft gevochten maar de partij is er niet in geslaagd „een geloofwaardig besluit” te nemen over de rol van Nederland in de Afghaanse provincie Uruzgan. Om die reden kon de PvdA „niet langer op een geloofwaardige manier deel uitmaken” van het kabinet. Dat zei partijleider Wouter Bos zaterdagochtend in een eerste reactie op de val van het kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie.

De PvdA wilde aan het kabinetsbesluit uit 2007 vasthouden om hoe dan ook de missie in Uruzgan te beëindigen. Daarvoor bestaat in de samenleving en in de Kamer brede steun, aldus Bos. „Tot op het laatst weigerden CDA en ChristenUnie de politieke realiteit te aanvaarden.” Er was tussen die partijen en de PvdA een „onoverkomelijk en onoverbrugbaar verschil van inzicht”. Volgens Bos mochten de alternatieven die de PvdA aandroeg „niet aan de orde komen”.

Van Middelkoop (ChristenUnie): PvdA wilde niet meer wachten

Minister Eimert van Middelkoop (Christen-Unie, Defensie) is ontgoocheld over de val van het kabinet. Hij had vrijdag een nieuwe optie op tafel gelegd voor een missie buiten Uruzgan, maar ook daar ging de PvdA niet in mee. Volgens Van Middelkoop wordt de huidige missie nu afgerond volgens plan. Maar voor de aanwezigheid van Nederlandse troepen op langere termijn heeft de kabinetsval wel gevolgen.

Ter Horst (PvdA): niet boos op CDA

Minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst (PvdA) is niet boos op het CDA nu het kabinet is gevallen. Volgens haar was er over de missie in Uruzgan een „onoverbrugbare kloof in inzicht” en dat kan gebeuren. „Het is gewoon voorbij.”

Rouvoet (ChristenUnie): bittere teleurstelling

Vicepremier André Rouvoet (ChristenUnie) noemt de val van het kabinet „een bittere teleurstelling” en zei „intens verdrietig” te zijn dat het niet gelukt is om met de PvdA een oplossing te vinden voor het conflict. Volgens Rouvoet is de kabinetsval „onverantwoord” en was deze „niet nodig geweest”. De partijleider van de ChristenUnie betreurt het dat PvdA-vicepremier Bos de eenheid van kabinetsbeleid afgelopen week „bewust” heeft doorbroken. „Dat kun je niet maken”, aldus Rouvoet.

Verhagen (CDA): de wil ontbrak

Een zwaar teleurgestelde minister Maxime Verhagen van Buitenlandse Zaken (CDA) vindt dat alles geprobeerd is om voor 1 maart tot een besluit te komen. „Maar als de wil ontbreekt om alle opties te onderzoeken, dan houdt het op.”

Koenders (PvdA): ongelooflijk zwaar

Minister Koenders (PvdA, Ontwikkelingssamenwerking) noemde het besluit om er een punt achter te zetten vanavond in EénVandaag „ongelooflijk zwaar”. Volgens Koenders werden de PvdA-bewindslieden gegijzeld door een optie waar geen parlementaire meerderheid voor was, namelijk een langer verblijf in Uruzgan, dat CDA en ChristenUnie niet wilde afwijzen. „Wij konden niet met een pleister op de mond geplakt in het kabinet blijven”, aldus Koenders. De minister noemde de kabinetsval „onvermijdelijk”.

Plasterk (PvdA) erg teleurgesteld

PvdA-minister Ronald Plasterk van Onderwijs is „erg teleurgesteld” over de val van het kabinet. De PvdA had aan het kabinetsbesluit van twee jaar geleden willen vasthouden, dat de militairen eind dit jaar uit Uruzgan vertrekken.

De Vries (CDA): Bos stuurde bewust aan op breuk

Staatssecretaris Jack de Vries (CDA-Defensie) vindt dat Bos opzettelijk de eenheid in het kabinet heeft doorbroken. „Het is buitengewoon jammer dat de kans niet is gegrepen om eruit te komen. Met de actie van de heer Bos heeft hij doelbewust aangestuurd op een breuk.”

Reacties van coalitiepartijen Tweede Kamer

Van Geel (CDA): buitengewoon spijtig

CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel noemde de val van het kabinet „buitengewoon spijtig”. Volgens hem was het debat over Afghanistan „verpolitiekt”.

Het kabinet is volgens hem gesneuveld „op vertrouwen, gebaseerd op ontijdige uitlatingen”. „Het ging niet meer om de inhoud. Er was iets meer aan de hand.”

„Ik vind het heel jammer omdat het om een zaak gaat die onze jongens en meiden daar raakt.”

Hamer (PvdA) teleurgesteld

PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer is teleurgesteld over de val van het kabinet. Ze noemde het „buitengewoon jammer” dat de partijen elkaar niet konden vinden. Hamer zei dat ze lang had gehoopt dat er toch een gaatje te vinden was om een oplossing te vinden.

Slob (ChristenUnie): zwarte dag

Fractievoorzitter Arie Slob van de ChristenUnie noemt de val van het kabinet „een zwarte dag”. Slob zei dat het mogelijk was geweest om eruit te komen en dat dat belangrijk was vanwege de economische crisis. „In tijd van crisis zet je de schouders tegen elkaar aan en dan is het echt heel erg triest dat het kabinet dan valt.” Slob wilde niemand iets verwijten.

Reacties oppositiepartijen Tweede Kamer

Halsema (GroenLinks): PvdA is moedig

De PvdA is moedig om uit het kabinet-Balkenende te stappen. Zo luidde de eerste reactie van Femke Halsema, fractievoorzitter van GroenLinks, zaterdagmorgen.

Verdonk (TON): PvdA koos voor eigenbelang

Tweede Kamerlid Rita Verdonk van Trots op Nederland gaf kort na de val van het kabinet via Twitter haar eerste reactie. „Wantrouwen is geen basis om het land te regeren”, stelde ze. „Eigenbelang is voor de PvdA belangrijker dan het landsbelang”, twitterde ze even daarna.

Kant (SP): zo snel mogelijk verkiezingen

SP-leider Agnes Kant wil zo snel mogelijk verkiezingen. „Het is goed dat de kiezers nu de kans krijgen te kiezen”, zei ze zaterdagochtend vroeg in een eerste reactie.

Het huidige kabinet was volgens Kant onhoudbaar. „De laatste weken al helemaal”, zei ze. „Ik ben blij dat het woord nu aan de kiezer is, want we staan voor moeilijke keuzes.”

Wilders (PVV) blij met val kabinet

PVV-leider Geert Wilders reageerde verheugd. „Lang gehoopt, toch gekomen. De vlag kan uit. Dit slechtste kabinet ooit verdiende het niet nog een dag langer te regeren”, aldus Wilders.

Pechtold (D66): waar twee vechten, hebben twee schuld

Dat het kabinet zou vallen, was volgens D66-leider Alexander Pechtold onontkoombaar. Hij vindt dat zowel PvdA als CDA blaam treft: „Waar twee vechten, hebben twee schuld”, reageert hij.

Volgens Pechtold was het vertrouwen tussen de ministers al weken verdwenen. „In deze tijd van economische crisis wordt Nederland nu verlost van voortdurende ruzie en gebrek aan leiderschap binnen het kabinet.” Hij constateert een gebrek aan daadkracht. „Alle belangrijke vragen werden uitgesteld en vooruit geschoven. Nederland heeft drie jaar verloren door een gebrek aan ambitie van dit kabinet.”

SGP: schade is enorm

De SGP vreest dat de val van het kabinet veel schade veroorzaakt. „Gezag en geloofwaardigheid zijn de allergrootste verliezers”, stelde de partij zaterdagochtend vroeg.

De SGP vindt de gang van zaken in de afgelopen weken en dagen „beschamend”. Volgens de partij lijkt het er veel op dat het kabinet is gesneuveld als gevolg van diep wantrouwen en politiek avonturisme. „De schade is enorm. Eerst en vooral slaat dat neer op het kabinet en de hoofdrolspelers zelf, maar in feite zal heel politiek Den Haag hier de wrange vruchten van plukken.”

Thieme (Partij voor de Dieren): dit biedt kansen

De Partij voor de Dieren is niet rouwig om de val van Balkenende IV. Het kabinet is volgens de Partij voor de Dieren aangevangen met honderd dagen niets doen en is ook vervolgens niet tot daadkracht gekomen. Verdeeldheid en besluiteloosheid waren de belangrijkste kenmerken van dit kabinet. Marianne Thieme: „De breuk van dit kabinet biedt kansen voor een beter beleid. Alleen een op duurzaamheid gerichte langetermijnvisie kan oplossingen brengen voor de situatie waarin Nederland verkeert."

Meer over de val van Balkenende IV
- Analyse: Balkenende IV valt: een breuk met alleen verliezers
- Discussie: Wie draagt er het meeste schuld voor de val?
- Commentaar: Na een moeizame start nu ook een moeizame val
- Infographic: Hoeveel kabinetten haalden de eindstreep?
- Chronologie: Lees een chronologie van vier kabinetten-Balkenende
- Fotoserie: Bekijk een fotoserie van vier kabinetten Balkenende
- Liveblog: Lezers stellen vragen aan NRC-commentator John Kroon
- Nieuwsthema: Overzicht van de complete berichtgeving