Biografe raakte uitgekeken op Bernhard
Rotterdam, 13 maart. Schrijfster Annejet van der Zijl heeft haar aanvankelijke plan om een complete biografie over prins Bernhard te schrijven, laten varen, omdat ze uitgekeken raakte op haar hoofdpersoon.
Deze week publiceerde zij het boek Bernhard. De jonge jaren over zijn jeugd in Duitsland. Van der Zijl had al voldoende onderzoek gedaan om ook de periode na de Tweede Wereldoorlog te beschrijven, maar besloot hier van af te zien uit vrees dat zij „in herhaling” zou vallen. Volgens haar is de essentie van Bernards karakter terug te vinden in zijn Duitse jeugd. Alle latere gebeurtenissen rondom de prins zijn daaruit te verklaren. „Ik vond het niet meer zo interessant”, zegt zij vandaag in een vraaggesprek met NRC Handelsblad.
In zijn milieu draaide in de nadagen van het Duitse keizerrijk, toen Duitsland nog een feodale samenleving was, alles om geld en adellijke titels die door huwelijken en vererving werden verkregen. Door met Juliana te trouwen, loste Bernhard de geldproblemen van zijn moeder op.
Volgens Van der Zijl is Bernhard in Nederland nooit echt begrepen omdat niemand zijn geschiedenis kende. „Als Bernhard ergens van overtuigd was, dan was het van het feodale idee dat sommige mensen nu eenmaal heersen en anderen niet”, zegt ze. Volgens Van der Zijl is de mate waarin Bernhard in het nationaal-socialisme geloofde, tot dusver onderschat. De Eerste Wereldoorlog had in zijn hele milieu „onevenwichtigheid, onrust en moraalloosheid” tot gevolg, die leidde tot het achternalopen van Hitler. Bernhard vormde hierop geen uitzondering, evenmin trouwens als zijn vader, die zich in brieven sterk anti-semitisch uitliet.
De door Bernhard ondertekende lidmaatschapskaart van de Nationaal-socialistische Studentenschaft die Van der Zijl vond, beschouwt zij slechts als „een laatste puzzelstukje” van het beeld dat hij net als de meeste anderen in zijn milieu, een nazi was. Van der Zijl wilde Bernhard „begrijpen”, niet veroordelen. „Wie zegt dat wij betere keuzes hadden gemaakt?” Hij kon in Nederland volgens haar niet anders dan „mythes” verspreiden. „Wat had hij dan moeten doen? Zeggen: oh ja, ik was ook nog lid van de NSDAP?”
Het enige dat Bernhard kwalijk valt te nemen, is volgens Van der Zijl dat hij aanspraak maakte op ‘Wiedergutmachungsgelden’ die de Duitse regering later uitbetaalde aan slachtoffers van de oorlog.
De grote publieke aandacht en de controverse rond zijn persoon, compliceerden volgens Van der Zijl haar opdracht. „Misschien heb ik de dynamiek rond het koningshuis een beetje onderschat”, zegt ze. Ze hoopt dat haar biografie rust brengt in het voortdurende debat over Bernhard.