Serieus snijden in beschermd bestel

Driekwart miljard gaat er naar de publieke omroep. Daar kan best op worden bezuinigd, zeggen de politieke partijen. Ditmaal lijken ze serieus. Wordt het fuseren of gewoon hakken?

Rotterdam, 9 april. ‘Den Haag’ tornt niet aan de publieke omroep. Bestel, grootte en financiering blijven recht overeind.

Zo was het altijd. Maar aan die wetmatigheid lijkt een eind te komen.

Op de schop

Alle politieke partijen vinden nu dat het omroepbestel op de schop moet. Het grote aantal omroepen gaat ten koste van de bestuurbaarheid en herkenbaarheid, is de algemene opinie. Ooit werden publieke omroepen opgericht om schaarse zendtijd te verdelen, maar met de komst van internet en digitale tv is het aanbod onuitputtelijk. Dat verandert het mediagedrag, vinden veel politici.

Dit blijkt uit de conceptverkiezingsprogramma’s en een rondgang langs de mediaspecialisten van de partijen. Die dragen twee soorten hervormingen aan. Het aantal publieke tv-netten en radiozenders kan minder (PVV, Trots op Nederland, VVD, GroenLinks). Of het aantal omroepen moet door fusies afnemen (D66, CDA, ChristenUnie en PvdA).

Politiek wil Wereldomroep stevig korten

PVV, D66, CDA en ChristenUnie stellen bezuinigingen voor op de Wereldomroep. Deze publieke omroep voorziet Nederlandstaligen in het buitenland van nieuws en verzorgt onafhankelijke nieuwsvoorziening voor landen waar geen persvrijheid is. De Wereldomroep zendt in tien talen uit en had vorig jaar een budget van bijna 46 miljoen euro.

Geert Wilders’ Partij voor de Vrijheid wil deze omroep helemaal opheffen. „We hadden niets anders verwacht”, zegt algemeen directeur Jan Hoek. „De PVV is gericht op Nederland en het binnenland.”

CDA, ChristenUnie en D66 willen dat de NOS een aantal taken overneemt. „Dat gebeurt al”, zegt Hoek. Sinds vorige maand beginnen alle Nederlandstalige radio-uitzendingen van de Wereldomroep met het NOS journaal. „We maken zelf alleen nog specifiek nieuws voor Nederlandse emigranten, expats en vakantiegangers.” D66 stelt dat die informatie ook uit andere bronnen te krijgen is.D66 streeft naar hooguit tien omroepen. Het komend tv-seizoen telt 24 zendgemachtigden, een record. Omroepbaas Henk Hagoort zei al te streven naar 15 omroepen. De grote ledenomroepen wezen voor opheffing naar kleine religieuze omroepen (IKON, Joodse Omroep) en de ‘taakomroepen’ als NPS en RVU, die gaan fuseren.

Fuseren

CDA’er Joop Atsma vindt dat ook grote ledenomroepen kunnen samengaan. De christelijke EO, NCRV en KRO kunnen fuseren, oppert hij, net als de algemene AVRO en TROS of de progressieve VARA en VPRO.

CDA en D66 willen samengaan stimuleren met geld. Nu nog raken grote omroepen bij fusie de helft van hun (gezamenlijke) budget kwijt, omdat in de Mediawet een maximale grootte van een omroep is vastgelegd (400.000 leden). Ook al zijn er meer leden, het budget blijft gelijk.

Volgens Kamerlid Martijn van Dam (PvdA) is de bezuinigingsdiscussie over de publieke omroep voor kijkers en kiezers eenvoudiger. Uiteindelijk gaat het hun om de vraag: is de publieke omroep er voor alle Nederlanders, of komt er een elitair aanbod van kunst, cultuur en informatie met diepgang?

Er loopt een scheiding door Den Haag. Aan de ene kant pleiten PvdA, CDA, ChristenUnie en SP voor een brede en sterke publieke omroep met een totaalpakket aan programmagenres. „De publieke omroep is de eerst aangewezene voor het uitzenden van grote sportevenementen en voetbal”, staat in het conceptverkiezingsprogramma van de PvdA. Van Dam: „Sport is een bindmiddel in de samenleving.”

Profiel aanscherpen

Aan de andere kant staan PVV, VVD, GroenLinks en D66, die vinden dat de publieke omroep zijn profiel moet aanscherpen, zonder tv-spelletjes en voetbalrechten, met meer kwaliteitsdrama, kunst, cultuur, diepgravende journalistiek en educatie. Het conceptverkiezingsprogramma van D66: „Nu betaalt de publieke omroep in feite mee aan de salarissen van internationale topvoetballers en ligt de nadruk te veel op vermaak.” En: „In de programmering moet een helder onderscheid bestaan tussen publieke en commerciële omroepen.”

Alle partijen, behalve PvdA en SP, vinden dat de publieke omroep niet ontkomt aan bezuinigingen nu iedereen de broekriem moet aanhalen. De landelijke publieke omroepen kregen vorig jaar nog 760 miljoen euro. De bezuinigingsvoorstellen lopen uiteen van jaarlijks enkele tientallen miljoenen (CDA), via 100 miljoen (D66) tot 700 miljoen (PVV).

De partij van Geert Wilders stelt de meest rigoureuze maatregelen voor. „Wij schrappen alle radiozenders en twee van de drie tv-netten”, zegt PVV-Kamerlid Martin Bosma. „Wat de markt zou kunnen doen, moet je overlaten aan de markt. Ook de omroepen mogen verdwijnen. Hilversum is een Potemkindorp: een façade van pluriformiteit in een links bolwerk.”

Omdat het economische tij tegenzit, zijn nu alleen VVD, PVV en GroenLinks nog voorstander van een reclamevrije publieke omroep afgenomen. Reclamevrij, dat zou de Staat nog meer geld kosten. „Wij zijn voor een reclamevrije publieke omroep, maar niet in tijden van crisis”, zegt Jasper van Dijk (SP). Boris van der Ham (D66): „Als je reclame schrapt, ben je een dief van je eigen portefeuille.”

Staatssteun

Commerciële omroepen en uitgeverijen lopen te hoop tegen de publieke concurrent, die staatssteun combineert met de verkoop van reclamezendtijd op radio, televisie en internet. CDA’er Atsma wil niet verder gaan dan dat de omroep zich „beperkt tot audiovisuele producties op internet en terughoudend is met webreclame”.

Snijden in netten, omroepen en het aantal managers ervan kan volgens veel partijen miljoenen aan bezuinigingen opleveren. Maar gaat dat uiteindelijk niet vooral ten koste van makers en hun programma’s? Bij de Belgische publieke VRT [kader] dreigen veel ontslagen en verdwijnen waarschijnlijk Vlaamse dramaseries, een deel van de sportprogrammering en nieuw entertainment.

D66’er Van der Ham: „Bestuurders in Hilversum zullen zeggen; de bezuinigingen gaan ten koste van de programmering. Maar wij kiezen de kant van de programmamakers; er kan effectiever en met minder leidinggevenden worden gewerkt. Er moeten gesneden worden in het vlees van het management.”

Sanering bij VRT
De Vlaamse Radio- en Televisieomroep (VRT) moet 65 miljoen euro bezuinigen op een jaarbudget van 460 miljoen, en is daarover nu in gesprek met de vakbonden. Voor het einde van dit jaar dreigen 279 van de 2.900 banen bij de Belgische publieke omroep te verdwijnen. Het besparingsplan zet het mes in de duurste vormen van televisie: drama, sport en entertainment. Volgens een woordvoerder van de VRT moet er ook efficiënter worden gewerkt. De omroep kiest er niet voor te schrappen in het aantal netten of zijn takenpakket te verkleinen, maar hanteert de ‘kaasschaafmethode’. Zo wordt een nieuwe entertainmentshow op de lange baan geschoven, komen er minder Vlaamse dramaseries en staan contracten voor sportrechten ter discussie (Wimbledon en Belgische voetbalcompetitie).