Koningin kiest met Lubbers voor vertrouweling
Door Rutte nu aan te wijzen als informateur zou hij te snel kunnen „verslijten”, meende de koningin. Lubbers’ benoeming geldt als een tussenstap.
Den Haag, 22 juli. Met de verrassende aanstelling van minister van Staat Ruud Lubbers als informateur heeft koningin Beatrix gisteravond een krachtig eigen stempel gezet op de kabinetsformatie. Zij heeft bewust niet het informele advies van enkele fractievoorzitters gevolgd om VVD-leider Rutte nu het voortouw te geven in de zoektocht naar een nieuw kabinet.
Volgens informateur Lubbers heeft de koningin geconcludeerd dat deze stap „te vroeg” was. Ze vond het een „waagstuk dat ze niet moest bevorderen”. Door de VVD- leider in deze fase van de formatie al aan te stellen als informateur zou hij misschien te snel „verslijten”, was de overweging van de koningin, in de woorden van Lubbers.
Door Lubbers als informateur aan te stellen kiest de koningin voor een tussenstap. Lubbers gaat nu alle fractievoorzitters in de Tweede Kamer raadplegen en wil dit weekeinde de balans opmaken.
Vertrouwensband
Op een persconferentie zei Lubbers vanmorgen dat hij gisteravond langdurig met
de koningin had gesproken over de ontstane politieke situatie. Eerder deze
week was de vorming van een kabinet van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks
mislukt. Lubbers gaf toe dat hij als adviseur paleis Noordeinde was
binnengekomen en het als informateur had verlaten.
Dit duidt erop dat de koningin en Lubbers deze oplossing samen hebben bedacht. Lubbers, die kort nadat Beatrix in 1980 als koningin aantrad, premier werd, heeft een zeer hechte vertrouwensband met het staatshoofd.
Lubbers is vanmiddag om half een begonnen met het ontvangen van de fractievoorzitters. Als eerste meldde zich VVD-leider Mark Rutte bij hem. CDA-fractieleider Maxime Verhagen, die nog op de Antillen zit, komt morgen aan de beurt. Voor het verdere verloop van de formatie is vooral de positie van het CDA van belang. De christen-democraten hebben samenwerking met de PVV tot nu toe afgehouden. De eerste voorkeur van VVD-leider Rutte is een centrumrechts kabinet, bestaande uit zijn partij, de PVV en het CDA.
Positie CDA
Lubbers’ aanstelling als informateur lijkt de bijzondere positie te markeren
die het CDA nu in deze formatie inneemt. De partij heeft bij de
verkiezingen een groot verlies (van twintig zetels) geleden, maar nu Paars
Plus is mislukt zijn zonder het CDA weinig meerderheidscoalities te
bedenken.
Lubbers zelf ontkende dat zijn partijlidmaatschap een rol heeft gespeeld bij zijn benoeming als informateur. Hij heeft ook geen vooroverleg met zijn partij gehad. Hij onderstreepte dat hij als minister van Staat in onafhankelijkheid de gesprekken begint, en wel met iedereen. „Alle partijen zijn mij even lief.”
Als „democraat” begreep hij dat SP en PVV menen in de eerste fase van de kabinetsformatie te snel buitenspel te zijn gezet.
Wel is duidelijk dat de VVD met deze aanstelling het initiatief heeft verloren. Een CDA-prominent voorspelt dat VVD-leider Rutte vanaf nu „gaandeweg gezag verliest”.
Toch waren de reacties in het VVD-kamp nog mild. Edith Schippers, de nummer twee van de VVD- fractie, zegt: „We hebben vanaf het begin van de formatie afgesproken om alles zo zakelijk mogelijk te benaderen. Dus ook deze aanstelling. We zien het als gegeven. Niets meer, niets minder.”
Over rechts
Eerder blokkeerde het CDA een kabinet ‘over rechts’, met VVD en PVV. Nu zal
deze variant opnieuw ter tafel komen. De nieuwe CDA- voorzitter Henk
Bleker liet al weten dat het CDA de middenvariant verkiest, met PvdA en
VVD. Bij zijn partij leeft de overtuiging dat een centrumkabinet serieus
moet worden beproefd alvorens gesprekken te kunnen beginnen over een
rechts kabinet. Na het grote verlies bij de verkiezingen, moet het deel
van de achterban dat een kabinet met de PVV absoluut niet ziet ziet
zitten, niet voor het hoofd worden gestoten.
De vraag is: heeft het zin een variant met VVD en PvdA te onderzoeken? De VVD zal dezelfde eisen aan de PvdA stellen als ze deed in de onderhandelingen voor Paars Plus, verzekert Edith Schipper. „De vier piketpalen die Mark heeft geslagen in de onderhandelingen over Paars Plus, neemt hij gewoon mee naar besprekingen met het CDA erbij.”
Paars Plus
De ex-informateurs Rosenthal en Walage schrijven
in hun eindverslag dat de Paars Plus partijen over een reeks van
onderwerpen dicht bij een akkoord waren.
Maar de omvang van de bezuinigingen vormde uiteindelijk het grootste struikelblok tussen VVD en PvdA. De fractieleiders Rutte en Cohen van deze twee partijen besloten afgelopen dinsdag dat verder praten geen zin meer had.
De VVD hield vast aan 18 miljard bezuinigingen in de komende kabinetsperiode, zonder lastenverhoging voor de burgers. De PvdA wilde meedenken over die bezuinigingen, maar stelde wel een aantal voorwaarden, zoals een evenwichtige inkomensverdeling en geen harde ingrepen in de zorg en sociale zekerheid. Daar kon de VVD weer niet mee leven. Ook wilden de liberalen onder geen beding de hypotheekrenteaftrek aanpakken en een kilometerheffing invoeren.
„De randvoorwaarden die verschillende partijen stelden, stonden een akkoord in de weg”, zei Rosenthal gisteren in een toelichting. „Er was onvoldoende ruimte voor een doorbraak, dan moet je niet onnodig lang doorgaan.”