Lubbers zet in op rechts kabinet

Den Haag, 23 juli. Informateur Ruud Lubbers draagt de fractievoorzitters van VVD, PVV en CDA op onderlinge gesprekken te beginnen om tot een werkbare „politieke samenwerking” te komen. Zelf doet hij even een stap terug.

De gesprekken kunnen leiden tot een meerderheidscoalitie van de drie partijen, maar ook tot een minderheidskabinet van VVD en CDA, regerend met de gedoogsteun van de PVV.

Lubbers wil dat de drie fractievoorzitters hem in de loop van de komende week verslag doen van „de mogelijkheden die zij zien”.

Lubbers kwam met zijn verrassende mededeling enige minuten na het vertrek van CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen, die vanmorgen in het gebouw van de Eerste Kamer anderhalf uur met de informateur van gedachten had gewisseld over de rol die het CDA kan spelen. Lubbers had toen nog niet alle fractievoorzitters gesproken - hij had ze alleen uitgenodigd - toen hij zijn mededeling door de Rijksvoorlichtingsdienst liet verstrekken.

Fractievoorzitters Alexander Pechtold (D66), André Rouvoet (ChristenUnie), tweede man van de SGP Elbert Dijkgraaf en Marianne Thieme (PvdD) zou hij nog spreken. Net als de vorige informateurs, Tjeenk Willink (PvdA), Uri Rosenthal (VVD) en Jacques Wallage (PvdA).

Toch spreekt Lubbers in zijn mededeling van „zeer brede steun in de Tweede Kamer” voor het door hem opgedragen onderzoek. Dat hij zijn mededeling ‘s morgens al verstrekte, deed hij om „niet nodeloos tijd te verdoen”, aldus bronnen rond de informateur.

Zelf schrijft Lubbers dat „al snel gebleken” dat „onderzoek naar de mogelijkheden die thans reëel aanwezig zijn” niet „werkelijk bespreekbaar zijn” als niet eerst onderzoek wordt verricht door de drie betrokken partijen zelf. Dus zonder informateur. „Wel zie ik uit naar de resultaten daarvan”, schrijft hij: „om vervolgens te beoordelen wat zij betekenen voor het vervolg van mijn opdracht.”

Bij het verlaten van de Eerste Kamer na zijn gesprek met Lubbers, weigerde Maxime Verhagen zich uit te spreken voor een kabinet ‘over rechts’. Ongewijzigd zijn de voorwaarden die het CDA aan samenwerking met de PVV stelt, verzekerde de fractievoorzitter. Het CDA is tegen de invoering van PVV-plannen als een hoofddoekjesbelasting, etnische registratie en een verbod op de Koran. Daarover wil het CDA ook niet onderhandelen. Want anders dan sociaal-economische wensen, zo zei Verhagen drie weken geleden in een Kamerdebat over de formatie, zijn principiële rechtstatelijke onderwerpen geen ruilwaar in besprekingen.

Verhagen noemde het verder „onverantwoord” dat de PvdA een „veto uitspreekt” tegen de vorming van een middencoalitie van VVD, PvdA en CDA. Zo’n coalitie heeft nog altijd de eerste voorkeur van het CDA, aldus Verhagen. De Tweede Kamerfractie van het CDA vergadert morgen over de oproep van de informateur.

CDA’er Lubbers schrijft, op zijn beurt, zich bewust te zijn dat samenwerking met de PVV voor het CDA „een brug te ver zou kunnen blijken”. De fractievoorzitter van de PVV, Geert Wilders, heeft Lubbers argumenten aangedragen voor de gedoogvariant, zo schrijft Lubbers ook. Een minderheidscoalitie van VVD en CDA is eenvoudiger te vormen en bovendien heeft de PVV dan meer ruimte in de Tweede Kamer om de eigen opvattingen voor het voetlicht te brengen.

VVD-leider Mark Rutte, die gisteren met de informateur sprak, heeft zich na de oproep van Lubbers vandaag, bereid verklaard met zijn collega’s Wilders en Verhagen het gesprek aan te gaan. Hij wil nog niet kwijt wanneer, waar en in welke samenstellingen het gesprek wat hem betreft moet plaatsvinden. Ook Wilders is tevreden met het voorstel van Lubbers. Hij noemt het „een prima voorstel en een doorbraak”.

Gisteren zei hij tegen Lubbers dat hij de coalitie met CDA en VVD „dolgraag” wil. Ook Rutte heeft gisteren tegenover de informateur zijn voorkeur voor een rechts kabinet herhaald.

Ook voorstander van Paars Plus Femke Halsema, leider van GroenLinks, lijkt zich neer te leggen bij een coalitie over rechts. „Ik ga ervan uit dat er gekeken gaat worden naar een gewoon meerderheidskabinet. Als dat betekent dat er een rechts kabinet komt, dan zij dat zo”.

SP-leider Emile Roemer heeft Ruud Lubbers laten weten dat er volgens hem nog twee serieuze opties zijn: een kabinet over rechts met VVD, PVV en CDA, of een centrumlinkse coalitie met PvdA, CDA, SP en GroenLinks. Roemer heeft een plan bij Lubbers ingeleverd waarmee een centrumlinkse coalitie volgens hem gevormd kan worden.

D66-fractievoorzitter Alexander Pechtold liet na zijn gesprek met Lubbers weten het "veel te vroeg te vinden voor verkenningen naar een minderheidskabinet". Pechtold zei dat Lubbers was gevraagd onderzoek te doen naar een ,,stabiele meerderheidsvariant''.