PvdA botst hard met Balkenende

Den Haag, 12 jan. De PvdA is ,,teleurgesteld en onaangenaam verrast" door de reactie van Balkenende. De PvdA-fractie verwacht een andere houding van de minister-president en roept hem op op zeer korte termijn een officiële kabinetsreactie te geven.

De fractie vindt dat de premier ,,te zeer" zijn eigen mening en de visie van het vorige kabinet naar voren heeft gebracht.

De reactie van de PvdA kwam nadat premier Balkenende op belangrijke punten afstand had genomen van het rapport van de commissie-Davids. Zo staat het volgens hem niet vast dat er geen adequaat volkenrechtelijke mandaat bestond voor de invasie, zoals de commissie wel heeft geconcludeerd.

Veel openlijker kan een botsing binnen een coalitie niet zijn. Balkenende nam binnen een halve dag afstand van een deel van de stevige kritiek die de commissie heeft geuit. Hij herhaalde zijn standpunt dat hij al jaren heeft ter verdediging van de politieke steun.

De PvdA reageerde daarop met een emotioneel ultimatum, waaraan de CDA-leider met minder dan een openlijke boetedoening nauwelijks aan kan voldoen. En zijn ongelijk bekennen is niet iets waar Balkenende om bekend staat. Toch zette de premier gisteravond al schoorvoetend een klein stapje richting de PvdA. Natuurlijk legde hij de conclusies van de commissie niet naast zich neer. Hij had alleen over een paar punten opmerkingen gemaakt. En hij erkende dat zijn partij en de PvdA van mening verschillen over de kwestie.

Balkenende reageerde eerder op de middag op het rapport over de besluitvorming rond de politieke steun van Nederland aan de invasie van Irak. Balkenende onderstreept dat de beslissing om politieke steun aan de inval in Irak te verlenen destijds „zuiver” en „naar eer en geweten” is gemaakt. Hij houdt vol dat over de juridische grondslag voor de Irak-oorlog de „meningen onder deskundigen altijd verdeeld zijn geweest”.Balkenende zei dat destijds is gezocht „naar een verantwoord evenwicht tussen juridische eisen en internationale politieke omstandigheden”. Hij verwees naar een kanttekening van het commissielid Peter van Walsum, waaruit volgens Balkenende bleek dat „ook binnen de commissie” verschillend gedacht wordt over de juridische grondslag.

Vicepremier en ChristenUnie-leider André Rouvoet steunt Balkenende. „Zoals ook door de premier is aangegeven is de verklaring afgestemd met de beide vicepremiers”, laat Rouvoet via zijn woordvoerder weten.

VVD-leider Mark Rutte is het spoor bijster. „Wat een bizarre situatie. Dit geeft een chaotisch beeld. Kennelijk is er geen afstemming binnen het kabinet. Balkenende spreekt kennelijk alleen namens zichzelf.” Rutte sluit zich aan bij PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer dat Balkenende met een nieuwe verklaring moet komen.

Van Walsum schrijft in het rapport dat een „verantwoordelijke regering zich niet alleen door de regels van het volkenrecht maar ook door de eisen van de internationale politiek laat leiden”. Overigens onderschrijft de oud-diplomaat wel de conclusie dat een volkenrechtelijk mandaat ontbrak.

„Wat een arrogantie, onbestaanbaar”, zei SP-leider Agnes Kant over de eerste reactie van de premier. „Hij schoffeert de onafhankelijke commissie die hij zelf instelde en veegt de conclusies van tafel. Als hij zo geharnast het debat met de Kamer ingaat, heb ik nog wel een appeltje met hem te schillen”, voorspelde Kant.

Balkenende ging niet in op het oordeel van de commissie over zijn rol. De commissie schreef: „De minister-president heeft aanvankelijk geen of weinig leiding gegeven aan debatten over de Irak- kwestie”. Op de vraag of hem niets valt te verwijten, zei Balkenende wel dat er „lessons learned" zijn. Welke dat waren, kon hij nog niet zeggen. Die zullen later in het parlement aan de orde komen. Hij benadrukte dat hij sinds 2002 een „bestuurlijke consistente” lijn heeft gevolgd. „Ik sta voor wat ik destijds naar voren heb gebracht.”

„Ik gebruik het woord nooit, maar dit is echt verbijsterend”, stelde D66-leider Alexander Pechtold in een reactie op de persconferentie van Balkenende. „De premier vindt dat hij geen enkele fout heeft gemaakt. Alle conclusies die Balkenende goed uitkomen, omarmt hij; de rest verwerpt hij.”

Balkenende is „blij” dat het rapport enkele „hardnekkige geruchten” over dat Nederland wel degelijk militaire steun zou hebben verleend zijn ontkracht. Ook wees hij er op dat een ander verhaal „naar het rijk der fabelen is verwezen”: de commissie concludeerde dat de politieke steun niet is gegeven in ruil voor de toezegging dat Jaap de Hoop Scheffer secretaris-generaal van de NAVO zou worden.

Daarnaast is hij kritisch over de conclusie van de commissie-Davids dat de Tweede Kamer onvolledig is geïnformeerd. Hij heeft een „ander beeld” van de „informatievoorziening”. Hij stelt dat de Kamer over formele Amerikaanse verzoeken, bijvoorbeeld, wel degelijk is geïnformeerd en dat concrete Nederlandse activiteiten ter ondersteuning van de Amerikanen zijn gemeld.

Ook bestrijdt hij de conclusie van de commissie dat te weinig gebruik is gemaakt van de „genuanceerde” informatie van de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten over de aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak. Daarop heeft het kabinet gewezen in verscheidene Kamerstukken, aldus Balkenende.

Chronologie van de besluitvorming rondom de inval in Irak:

Op de vraag of zijn kritiek op het rapport wordt gedeeld door de coalitiepartners, zei Balkenende dat deze eerste reactie was afgestemd met de belangrijke ministers in het kabinet, waaronder de twee vicepremiers. „Met inachtneming van de verschillen in opvattingen die er altijd zijn geweest.” Tegelijk hield Balkenende de mogelijkheid open dat de coalitiepartners op „bepaalde punten” toch anders denken: over het kabinetsstandpunt zal nog discussie plaatsvinden.