De witte moeders willen wel, de vaders vaak niet

Zwarte scholen richten zich te weinig op witte ouders, vindt een Amersfoortse moeder die de segregatie in de achterstandswijk Kruiskamp bestrijdt. Ze moeten niet beginnen over taalachterstand, maar over kinderyoga en balletles.

Amersfoort, 7 sept. Voor de zomervakantie kregen de ouders van 22 kinderen op de wachtlijst van de Amersfoortse St. Jorisschool een brief. Hun kind zou wegens plaatsgebrek helaas niet op de school terecht kunnen. Maar er was een goed alternatief: openbare basisschool de Vlindervallei. Ter kennismaking waren ze welkom op een inloopochtend.

De St. Jorisschool is voor 85 procent wit, de Vlindervallei voor 95 procent zwart. Uiteindelijk meldden twee van de 22 ouderparen hun kind aan op de Vlindervallei. Een succesje voor de Oudergroep Vlindervallei Kleurrijk, die de brief had gestuurd. De groep wil de zwarte school veranderen in een gemengde buurtschool.

De Vlindervallei is de enige gewone basisschool in de Amersfoortse achterstandswijk Kruiskamp, waar 47 procent van de bewoners van buitenlandse afkomst is. Andere scholen in de wijk zijn voor speciaal onderwijs en de St.Jorisschool, op vijf minuten fietsen, hoort bij de binnenstad. Deze week begonnen in groep 1/ 2 van de Vlindervallei vier kinderen van Nederlandse afkomst. In de loop van het schooljaar komen er waarschijnlijk nog vijf bij. Vergeleken met andere jaren is dat veel.

Kruiskamp-bewoner Lonneke Sondorp richtte eind 2005 de oudergroep op. Er zitten nu vijf moeders in, drie Nederlandse en twee Turkse. Met flyers maken ze reclame voor de Vlindervallei op ‘witte punten’ in de wijk – bibliotheek, speeltuin, muziekschool, natuurvoedingswinkel. Ze organiseren inloopochtenden. En ze kregen voor elkaar dat de St. Jorisschool, een vestiging van katholieke basisschool De Tafelronde, de adressen verstrekt van kinderen die daar buiten de boot vallen.

Directeur Dorien Maas van De Tafelronde steunt Sondorps initiatief graag. Ze vindt dat de etnische samenstelling van een school een afspiegeling moet zijn van die in de wijk. Maar ze doet het ook uit eigenbelang. „Ik denk dat wij een goede school zijn, maar het wordt pas eerlijke concurrentie als ouders niet bij voorbaat de Vlindervallei afwijzen.” Veel ouders in Kruiskamp, zowel witte als zwarte, kiezen voor een school buiten de wijk. In het schooljaar 2004/2005 ging volgens cijfers van de gemeente slechts 37 procent van de 492 leerlingen in de eigen wijk naar school.

Lonneke Sondorp heeft in veel opzichten het tij mee. Door nieuwbouw krijgt de wijk er de komende jaren veel witte bewoners bij. De school zelf, een verouderd pand, wordt verbouwd tot een moderne brede school met sportzaal en andere voorzieningen. En Kruiskamp staat op de lijst van veertig op te knappen wijken van minister Vogelaar (Wonen, werken en integratie, PvdA).

Toch verloopt de ouderlobby moeizaam. Kom maar terug als de verhouding half-half is, krijgt Sondorp vaak te horen. Soms willen moeders wel, maar vaders niet. „Die zijn vaak ’s ochtends al de wijk uit en werken in een wit bedrijf. Ze hebben veel minder contact op straat.”

Sondorp weet dat het een proces van acht jaar is, maar ze heeft soms de indruk dat ze er als enige aan trekt. Schoolbestuur, gemeente, andere ouders – niemand lijkt echt gemotiveerd om witte ouders te verleiden de drempel over te gaan en zo de segregatie te bestrijden. „Als er een inloopochtend is, bel ik de schooldirecteur of hij de heg kan laten knippen. Dan zadel ik hem weer ergens mee op. Er is helemaal geen beleid voor”, zegt Sondrop.

In een middagpauze staat architect Klaartje Molthof (28) op het schoolplein van de Vlindervallei. Dochter Roos van drie is aan het spelen op de glijbaan. Molthof woont vlakbij, maar twijfelt nog over een school voor Roos. Een voorlichtingsavond van de Vlindervallei, zo’n anderhalf jaar geleden, ging over ontbijt op school en taalachterstand. Dat sprak haar niet aan. De dochter van haar (witte) buurvrouw zit op de school en die is enthousiast. „Maar ik hoor ook dat er weinig gedaan wordt aan spelen bij elkaar en aan verjaardagsfeestjes.”

De Vlindervallei pakt de voorlichting nog niet helemaal goed aan, vindt Lonneke Sondorp. Witte ouders willen horen dat hun kind zich op de Vlindervallei even goed zal ontwikkelen als op een witte school. En ze willen weten welke extra’s de school te bieden heeft, zoals djembéles, ballet, kinderyoga, bezoek aan een volkstuin. Het laatste wat ouders willen horen is dat excursies niet doorgaan wegens een gebrek aan beschikbare ouders.

Sinds april zit haar oudste zoon op de Vlindervallei. Dat gaat prima, hij vindt het leuk. Maar Sondorp loopt nu ook tegen andere dingen aan. Dat hij als enige geen zoetigheid meekrijgt bijvoorbeeld, en melk in zijn beker heeft in plaats van limonade. Sondorp vindt dat de school snoep gewoon zou moeten verbieden. Veel gezonder, én je komt witte ouders tegemoet.

Maar dat gaat directeur Gerard van Eeden van de Vlindervallei te ver. Waar houdt de betutteling op? Er ligt ook een verantwoordelijkheid bij de ouders zelf. Van Eeden is blij met het project van Sondorp omdat, zegt ook hij, de samenstelling van de school een afspiegeling moet zijn van de wijk. Maar hij wás al trots op zijn school. Het is een goede school, blijkt uit de verslagen van de inspectie. De klassen zijn klein, gemiddeld achttien kinderen per groep (tegen dertig op de Jorisschool). Er zijn drie extra leerkrachten dankzij het geld voor achterstandsleerlingen.

Van Eeden wil wel meer witte leerlingen, maar hij wil vooral dat de beeldvorming verandert. Een zwarte school is niet hetzelfde als een slechte school. Je kunt zoveel van elkaar leren. We gaan toch ook naar een ander land op vakantie? Als de schooldeur dichtgaat, is deze school niet anders dan andere. Elke school doet wat de wet voorschrijft.

De 7-jarige dochter van tekstschrijver Wanda Dijkstra is deze week begonnen in groep 4, met nog één ander kind van Nederlandse afkomst. Dijkstra koos drie jaar terug voor de Vlindervallei omdat hij dichtbij was en uit een zeker idealisme. „Deze generatie moet de integratie tot een goed einde brengen. Dat lukt niet als we ze allemaal uit elkaar halen.”

Dat idealisme smolt een beetje, zegt ze, toen ze de allereerste schooldag alleen maar moeders met hoofddoeken op het schoolplein zag. Het bleek ook best moeilijk speelafspraken te maken met ouders die niet goed Nederlands spreken. Maar spijt heeft ze niet. „Mijn dochter heeft het naar haar zin en ze leest als een tierelier. Ik denk niet dat ze op een andere school intellectueel meer uitgedaagd zou worden. Ze krijgt gewoon meer aangeboden dan andere leerlingen. Dat doet deze school heel goed.”

Wel denkt Dijkstra nu dat een gemengde school niet per se leidt tot integratie en meer onderling begrip. „Wat heel belangrijk is, is dat Nederlands de voertaal is. Het is een keer voorgekomen dat een paar kinderen, om mijn dochter uit te sluiten, even Turks gingen praten. Dat was vervelend. Maar daar grijpt de school hard op in en dat moet ook. Anders gaat het fout.”

Stichting ‘Kleurrijke Scholen’ stimuleert ouders te kiezen voor een zwarte school

De Amersfoortse wijk Kruiskamp is de enige ‘Vogelaarwijk’ waar ouders proberen een zwarte school witter te maken. Initiatiefnemer Lonneke Sondorp wil de methode graag exporteren naar andere probleemwijken. Ze heeft de landelijke stichting ‘Kleurrijke Scholen’ opgericht om oudergroepen te ondersteunen. Voorzitter van de raad van toezicht is Wim Deetman, burgemeester van Den Haag en oud-minister van Onderwijs voor het CDA.

Met 50.000 euro van het ministerie van Onderwijs ontwikkelt de stichting een quickscan om te bepalen of een ouderinitiatief kansrijk is. Daarvoor moet volgens haar een wijk veilig genoeg zijn, de schooldirecteur een open visie hebben en de gemeente actief meewerken.

Vorig jaar bleek uit onderzoek dat vrijwillige ouderinitiatieven de enige manier zijn om zwarte scholen minder zwart te maken. Ouders dwingen om hun kinderen op een zwarte school in te schrijven, is zinloos. In Nederland heeft iedereen een vrije schoolkeuze.

Volgens Sondorp zijn er op dit moment ongeveer 54 oudergroepen, waarvan bijna 30 in Rotterdam, financieel gesteund door de gemeente. Amersfoort stelde dit jaar 20.000 euro ter beschikking. Amsterdam sloot deze zomer een convenant met basisscholen om segregatie tegen te gaan en ouderinitiatieven te stimuleren.