Kabinet hoopt het beeld te kantelen

Den Haag, 1 sept. Het kabinet-Balkenende IV, dat ambitieus de „dialoog met de bevolking” zocht, heeft nog steeds weinig vertrouwen bij de burger. Zal het vanaf Prinsjesdag 2008 beter gaan?

Op woensdagavond 13 augustus kwam het kabinet, vers terug van vakantie, in informele setting bijeen in de ambtswoning van de premier. Een „de-neuzen-in-één-richting meeting”, noemt een minister het. Overbodig was dat samenzijn niet. Het kabinet kende voor de vakantie moeilijke periodes met meningsverschillen over de verhoging van de btw, het ontslagrecht en de ‘embryo-kwestie’. Nu was het tijd voor harmonie.

De ministers kwamen in groepjes bijeen en discussieerden over de vraag: Wat willen we dat de koppen in de kranten zijn na Prinsjesdag? Een positieve toonzetting in de media, was de conclusie, moet mogelijk zijn. De uitvoering van het beleidsprogramma verloopt redelijk voorspoedig. En Nederland, traditioneel gevoelig voor mondiale economische ontwikkelingen, blijft in roerige financiële tijden overeind. Optimistisch gingen de ministers de onderhandelingen voor de begrotingsbesprekingen 2009 in, die makkelijker verliepen dan verwacht. Getweeën onthulden premier Balkenende en vice-premier Bos op 22 augustus, ver vóór Prinsjesdag, financiële details en straalden ze eenheid en optimisme uit. En dan werden afgelopen week ook nog de contouren zichtbaar van een sociaal akkoord.

Wat die koppen op Prinsjesdag betreft, zou het dus goed moeten uitpakken. ‘Nederland op koers in economisch turbulente tijden’, luidt dan ook de kop van het persbericht bij de Miljoenennota. En PvdA-fractieleider Mariëtte Hamer vertelt graag het verhaal dat ze haar op vakantie geschetste bijdrage voor de Politieke Beschouwingen van volgende week „in de versnipperaar” kon gooien. „Veel van mijn wensen waren ingewilligd. Het ene besluit na het andere rolde uit de Trêveszaal. Hoezo geen daadkrachtig kabinet?”

Het is een even begrijpelijke als voorspelbare spin van de coalitie. Maar de realiteit is weerbarstig. Twijfel aan daadkracht is nu juist de kern van het probleem van Balkenende IV. Beleidsmatig doet de regeerploeg het niet slecht, al moet er volgens de Miljoenennota 2009 „om de doelstellingen te realiseren nog veel werk worden verzet”. Maar het overgrote deel van de plannen uit het regeerakkoord van CDA, PvdA en ChristenUnie staat op de rails, financieel-economisch ziet het er niet slecht uit en de sfeer in de coalitie is weer behoorlijk. Het kabinet hoopt dan ook op een ommekeer.

Maar het aanzien naar buiten blijft zorgwekkend. Peilingen tonen fors zetelverlies voor met name de PvdA, maar ook voor het CDA. Enquêtes vertellen dat de burger gebrek aan daadkracht signaleert, weinig vertrouwen heeft en niet ziet wat dit kabinet wil uitstralen, in tegenstelling tot de voorgangers. Waar Paars I nieuw elan met zich meebracht en het tweede kabinet-Balkenende het imago van hervormingskabinet meedroeg, associëren veel mensen deze regeerploeg toch met pappen en nathouden.

Balkenende IV heeft met ‘samen leven, samen werken’ een mooie slogan, en de ambitie om, in de woorden van de premier „in dialoog te treden met de bevolking”. Maar de concrete resultaten komen weinig voor het voetlicht. Twee belangrijke pijlers, verbetering van de probleemwijken en extra aandacht voor jeugd en gezin, komen vooral in het nieuws als er sprake is van onenigheid of kritiek op de plannen. Zelfs een Hoog College van Staat als de Rekenkamer constateerde eerder dat de hoeveelheid retoriek waarmee het beleid wordt verkocht niet in overeenstemming is met de resultaten.

In zijn nieuwjaarstoespraak voor de eigen CDA-achterban verzuchtte Balkenende dat het kabinet het niet alleen kan: „Den Haag is geen ‘Haarlemmerolie’ voor alles wat er loos is in de samenleving. Wij vertrouwen en rekenen ook op de inzet en betrokkenheid van mensen zelf.”

Maar het draagvlak is niet groot. Het kabinet is, alle mooie ambities ten spijt, een verstandshuwelijk, gearrangeerd omdat er geen ander kabinet mogelijk bleek. Een kabinet ook van verliezers: de twee grote partijen wonnen niet bij de verkiezingen, maar leverden zetels in. Lukt het om het beeld te kantelen en nieuwe dynamiek te genereren? Makkelijk zal het niet zijn. Ondanks de goede positie gaat Nederland economisch een onzeker jaar tegemoet dat „stuurmanskunst” van het kabinet eist, zoals in de begrotingsstukken is te lezen. Balkenende IV moet blijven vechten om de mensen voor zich te winnen. Want uiteindelijk komen gezag en geloofwaardigheid niet met slogans en gewenste krantenkoppen op Prinsjesdag.