Verleiden van VVD krachtproef voor Paars Plus
Zal het de informateurs lukken een paarse coalitie te formeren? De verschillen tussen de VVD, PvdA, D66 en GroenLinks zijn groot.
Den Haag, 7 juli. Paars kwam in 2002 aan het einde van zijn levenscyclus. Dat ging nogal heftig. De coalitie van PvdA, VVD en D66 verloor 43 van de 97 zetels. Acht jaar later kwam net zo abrupt een einde aan de hernieuwde machtsbasis van het CDA, met een verlies van 21 van de 41 zetels.
Staat Paars aan het begin van een nieuwe levenscyclus, nu er onder leiding van informateurs Rosenthal en Wallage wordt onderhandeld over een kabinet van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks - ofwel Paars Plus? GroenLinks is nodig om aan een meerderheid te komen van 81 zetels.
De fractieleiders van VVD, PvdA, D66 en GroenLinks hebben vandaag de
onderhandelingen over de vorming van een Paars Plus-coalitie hervat. De
fractievoorzitters worden daarbij vergezeld door een Kamerlid.
Zo heeft VVD-leider Mark Rutte Edith Schippers meegenomen naar de gesprekken
met de informateurs Rosenthal en Wallage, PvdA-leider Cohen Jeroen
Dijsselbloem. Alexander Pechtold (D66) ging met Gerard Schouw naar binnen en
Femke Halsema (GroenLinks) met Ineke van Gent.
Gisteren onderhandelden de fractieleiders samen met de financiële specialisten
uit de Tweede Kamerfracties.
Of het gaat lukken, hangt vooral af van de opstelling van de VVD. Er zijn grote risico’s voor Mark Rutte en zijn VVD. Als rechtse partij in een tamelijk links kabinet loopt hij het risico kiezers kwijt te raken aan PVV en CDA. Rutte liet zich dan ook diverse keren negatief uit over deze optie.
Toch zijn er overeenkomsten. Bij medisch-ethische en andere niet-economische onderwerpen vinden de progressieve partijen en de liberalen elkaar wel.
Grote verschillen
Daartegenover staan grote verschillen, blijkt uit de verkiezingsprogramma's.
GroenLinks is de enige uitgesproken tegenstander van kernenergie. De VVD wil
radicaal snijden in de ontwikkelingssamenwerking. D66 en GroenLinks zijn
uitgesproken pro-Europees. De VVD noemt zich ‘Eurokritisch’. Met beperken
van immigratie wil de VVD verder gaan dan de anderen. En neem de grote
getallen. De PvdA wil de komende kabinetsperiode 11 miljard bezuinigen, de
VVD 20 miljard. D66 denkt aan 15 miljard, GroenLinks aan 10 miljard. Ergens
elkaar in het midden treffen gaat zomaar niet: er liggen fundamenteel andere
keuzes aan ten grondslag. Hervormen bij de sociale zekerheid, de zorg en de
woningmarkt willen ze alle vier wel, maar op heel andere manieren.
Sociale zekerheid
Alle Paars Plus-partijen saneren in de sociale zekerheid. VVD, D66 en
GroenLinks grijpen harder in dan de PvdA. Zo willen zij dat bedrijven
werknemers makkelijker kunnen ontslaan. De VVD gaat het verst en wil de gang
naar de kantonrechter (die de ontslagvergoeding bepaalt) en de toets door
het UWV afschaffen. De PvdA wil niet tornen aan het ontslagrecht. VVD, D66
en GroenLinks willen de duur van de werkloosheidsuitkering (WW) beperken tot
één jaar. De PvdA wil dat in principe niet, maar zegt „een verkorting van de
WW-duur niet uit te sluiten”. Nu krijgt een werknemer die werkloos wordt
maximaal 38 maanden een uitkering.
De VVD wil ook de afstand tussen uitkeringen en de laagste lonen vergroten, om werken aantrekkelijker te maken. Daartoe worden uitkeringen voortaan gekoppeld aan de prijsontwikkeling in plaats van aan de loonontwikkeling. Dat betekent koopkrachtverlies voor de laagste inkomens.
VVD en PvdA denken ook verschillend over de snelgroeiende groep jonggehandicapten met een levenslange Wajong-uitkering. Deze groep (omstreeks 170.000 mensen) loopt bij ongewijzigd beleid de komende decennia op tot 450.000. De liberalen stellen strengere eisen aan nieuwe gevallen en willen ook de bestaande groep Wajongers herkeuren. De PvdA wil wel streng zijn voor nieuwe gevallen, maar de bestaande groep ontzien.
Zorg
De partijen moeten belangrijke meningsverschillen over de zorg oplossen. Zo
denken zij anders over marktwerking. VVD en D66 willen de liberalisering van
de ziekenhuiszorg uitbreiden en zorgaanbieders toestaan privaat kapitaal aan
te trekken en winst uit te keren, wat uiterst gevoelig ligt bij links. PvdA
en GroenLinks zijn terughoudend met marktwerking en willen een grotere rol
van de overheid. De VVD wil burgers meer zelf laten betalen voor de zorg dan
PvdA, D66 en GroenLinks. Door bijvoorbeeld flink te snijden in het
basispakket, wat GroenLinks helemaal niet wil.
De VVD wil daarnaast het verplichte eigen risico in de zorgverzekering voor iedereen bijna verdubbelen en als enige partij de huisarts er ook onder laten vallen. Dan zou iedereen zelf 9 euro moet betalen bij een bezoek aan de huisarts. Dat willen PvdA, D66 en GroenLinks niet. De PvdA wil het eigen risico gelijk houden, van GroenLinks en D66 moeten mensen naar draagkracht meer eigen risico gaan betalen.
De PvdA en GroenLinks pleiten voor een inkomensafhankelijke zorgpremie, zodat de hoge vaste zorgpremie omlaag kan, maar dat wil de VVD niet. Al met al vinden de liberalen dat hoge inkomens al voldoende bijdragen aan de solidariteit met zwakkeren, terwijl de linkse partijen sterke schouders juist meer zware lasten willen laten dragen.
Ook over de langdurige zorg liggen conflicten op de loer. De VVD geeft concurrerende zorgverzekeraars een grote rol, terwijl de andere partijen verantwoordelijkheden voor de zorg aan ouderen en gehandicapten bij gemeenten leggen.
Woningmarkt
Op het gebied van de woningmarkt lopen de ideeën van de VVD en de andere
partijen ver uiteen. De VVD stelt zich op als beschermer van de
huizenbezitter. Dat betekent: niet morrelen aan de hypotheekrenteaftrek,
halveren van de overdrachtsbelasting en terugdraaien van de recente
verhoging van het eigenwoningforfait. De huren moeten van de liberalen fors
omhoog.
PvdA, D66 en GroenLinks willen de koopmarkt juist grondig hervormen, elk op een eigen manier. De PvdA en D66 willen het aftrektarief op termijn beperken tot 30 procent. De PvdA wil daarnaast de aftrek beperken tot een maximumhypotheekbedrag, de gemiddelde huizenprijs. D66 wil als enige alle hypotheken behandelen alsof het annuïteitenhypotheken zijn. Dat betekent dat alle huizenbezitters jaarlijks iets minder mogen aftrekken.
GroenLinks gaat een stap verder. Die partij wil de hypotheekrenteaftrek op termijn volledig afschaffen. Het eigen huis wordt overgeheveld naar box 3 en wordt voortaan als bezit gezien, waar vermogensrendementsheffing over moet worden betaald. Er komt een vrijstelling, bijvoorbeeld de gemiddelde huizenprijs.
Maar GroenLinks komt op sommige terreinen de VVD ook tegemoet. Zo wil de partij het eigenwoningforfait en de overdrachtsbelasting geleidelijk reduceren. En hogere inkomens gaan meer huur betalen of krijgen het recht hun huurwoning te kopen. Ook D66 wil overdrachtsbelasting en eigenwoningforfait verminderen, maar de komende jaren nog niet.
NRC heeft alle bezuinigingsopties die eerder dit jaar zijn opgesteld door
twintig ambtelijke werkgroepen op een rijtje gezet in de bezuinigingsmeter. Vul
de meter in en stel uw eigen bezuinigingspakket samen.
Bekijk daarnaast het verschil in bezuinigingsvoorkeuren van eerdere
deelnemers, afgezet naar politieke voorkeur. Wat beloven deze verschillen
van mening van de achterban voor de werkbaarheid van de mogelijke coalities?
Wat is het beste
bezuinigingskabinet?