Drie opties na gesprekken VVD, CDA en PVV
Vanmiddag bespreken de fracties van VVD, CDA en PVV de vorderingen in de formatiegesprekken. Na de geheime, informele gesprekken blijven er drie mogelijkheden over.
Den Haag, 30 juli. Weer is een beslissend moment nabij in de inmiddels 51 dagen durende kabinetsformatie. Dit keer moet blijken of een combinatie ‘over rechts’, de coalitie bestaande uit VVD, PVV en CDA, tot de mogelijkheden behoort. Anders gezegd: samenwerking tussen de grootste partij, de grootste winnaar en de grootste verliezer. Al sinds afgelopen maandag praten de fractievoorzitters Mark Rutte (VVD), Geert Wilders (PVV) en Maxime Verhagen (CDA) op een geheime plek met elkaar. Informeel, zoals informateur Ruud Lubbers vorige week had opgedragen.
Diezelfde Lubbers wil nu weleens duidelijkheid van het drietal. Hij had ze een week gegeven om conclusies te trekken en die week eindigt morgen om middernacht, zei hij afgelopen woensdag. Of hun dat zal lukken? In elk geval zijn de Kamerleden van VVD, PVV en CDA gewaarschuwd. Vandaag vergaderen de fracties van deze drie partijen over de uitkomst van de geheime, informele gesprekken.
Als de drie fractievoorzitters hun oriënterende gesprekken hebben afgerond blijven er drie mogelijkheden over.
Na hun intensieve informele gesprekken komen Rutte, Wilders en Verhagen tot de conclusie dat er voldoende basis is om over te gaan tot serieuze onderhandelingen die moeten leiden tot een gezamenlijk kabinet. CDA-leider Verhagen, die eerder onoverkomelijke problemen zag in samenwerking met de PVV, is overtuigd dat die partij fundamentele principes van de Nederlandse rechtsstaat niet zal aantasten. Programmapunten van de PVV zoals een verbod op de Koran, een totaalverbod op de bouw van nieuwe moskeeën, belasting op hoofddoekjes en het registreren van mensen met een dubbele nationaliteit, zullen niet in een regeerakkoord terug te vinden zijn.
Tevens hebben VVD en CDA van Wilders de garantie gekregen dat hij capabele mensen zal weten te vinden om namens de PVV in het kabinet zitting te nemen. Ook hebben zij na de informele gesprekken voldoende vertrouwen gekregen dat de meer dan verdubbelde en dus grotendeels uit onervaren leden bestaande PVV-fractie een centrum-rechts kabinet eensgezind tegemoet zal treden.
De echte onderhandelingen over een regeerakkoord onder leiding van een informateur kunnen beginnen. Dat het ook werkelijk zal leiden tot een kabinet van VVD, PVV en CDA blijft ongewis. De rijke Nederlandse formatiehistorie kent voldoende voorbeelden van onderhandelingen die ook in dit stadium alsnog mislukken.
Het resultaat van de verkenningen is dat de verschillen tussen VVD en CDA aan de ene kant en PVV aan de andere kant te groot zijn om gezamenlijk een kabinet te vormen. Het standpunt van de PVV over met name migranten en de islam is dermate afwijkend dat samenwerking niet mogelijk is. Tegelijk zijn de verschillen op andere terreinen niet zo groot dat de PVV een coalitie van VVD en CDA niet zou kunnen gedogen. Lees: niet bij de eerste de beste gelegenheid in de Tweede Kamer naar huis stuurt.
Er wordt dus gesproken over een minderheidskabinet van VVD en CDA dat kan rekenen op vaste steun van 52 zetels plus gedoogsteun van 24 PVV-zetels. De PVV zal hiervoor een prijs willen. Over die prijs wordt de komende tijd onderhandeld. Overigens moet Lubbers dan wel eerst terug naar de koningin, want zijn opdracht is te onderzoeken of een meerderheidskabinet mogelijk is.
Dit betekent wederom een nieuwe fase in de formatie. Na diepgaand onderzoek stellen VVD, PVV en CDA vast dat de verschillen te groot zijn om gezamenlijk een kabinet te vormen. Echte onderhandelingen hebben geen zin. Het kan op diverse punten zijn stukgelopen. De totale omvang van de bezuinigingen, specifieke bezuinigingsposten of de wijze waarop de PVV met migranten wil omgaan en de islam tegemoettreedt.
Het is de uitkomst waar PvdA, D66 en GroenLinks op hopen. Want dan is er een kans dat deze partijen, of één of meer van hen, wederom bij de formatie worden betrokken. Dan is immers op inhoudelijke gronden vastgesteld dat een rechtse coalitie, die kan rekenen op een meerderheid in de Tweede Kamer, niet mogelijk is.
Dat gebeurde eerder met Paars Plus, waarna VVD-leider Rutte vaststelde dat die optie „definitief” van de baan was. Het ligt in dit geval voor de hand dat PvdA-leider Job Cohen zijn verzet tegen een centrumkabinet met VVD, PvdA en CDA (82 van de 150 zetels in de Kamer) opgeeft. Zijn bezwaar is dat hij dan als linkse partij met een meerderheid van rechtse partijen in een kabinet zit. Dat was andersom het probleem dat Mark Rutte had met Paars Plus. In die combinatie keek de VVD aan tegen een meerderheid van drie linkse partijen.
Geheel volgens de Nederlandse poldertraditie zouden VVD en PvdA dan kunnen besluiten de pijn te verdelen. Dat gebeurt als de coalitie van VVD, PvdA, CDA wordt uitgebreid met D66 dan wel GroenLinks of met beide partijen. Dan heeft de VVD een extra rechtse partij en de PvdA een extra linkse partij in het kabinet. Als GroenLinks en D66 samen worden toegelaten, is het ook qua zetels evenwichtig verdeeld. Het CDA is goed voor 21 zetels, GroenLinks en D66 hebben samen 20 zetels.
Of het programmatisch kan, is een andere vraag. Maar het land moet worden geregeerd en dan kan alles, zullen de politieke leiders ter verdediging aanvoeren.