Begrafenissen bij de bittere bergen
San Luca, 24 Aug.
De politie wilde een besloten begrafenis voor Marco Marmo (25), Francesco Giorgi(16) en Sebastiano Strangio (39), drie van de zes Italiaanse slachtoffers van de moordaanslag vorige week in Duisburg. De kans op bloedwraak was te groot.
Maar onder druk van de rouwende families is toch besloten tot een publieke ceremonie. Zonder begrafenisprocessie, onder zware bewaking van agenten in kogelvrije vesten en met het machinegeweer in de aanslag. Een begrafenis in het duister van de vallende nacht, zeer ongebruikelijk in Italië, maar in dit geval onvermijdelijk.
San Luca, in de punt van de Italiaanse laars. Dit is de hoofdstad van de ’ndrangheta, de machtigste maffia van Italië. Een criminele organisatie die in 20 landen actief is, waaronder Nederland, en die 36 miljard euro zou omzetten.
Als in de ochtend de drie andere slachtoffers van de Duisburgse moord in Duitsland en in Siderno vlakbij San Luca ter aarde zijn besteld, verplaatst de aandacht van de wereldpers zich naar het ’ndranghetanest tegen de Aspromonte, de bittere bergen. Al voor San Luca blijkt dat dit geen normale plek is. De verkeersborden zijn niet beklad met graffiti, maar doorzeefd met kogels. Ook de vuilcontainers zijn onder vuur genomen. De vuilnis ligt ernaast. Veel huizen staan leeg of zijn niet afgebouwd. Mensen wonen in armzalige woningen. Vrouwen halen drinkwater bij de pomp.
Zoveel armoede in het hoofdkwartier van puissant rijke criminelen? „Ze investeren in Noord-Italië en in Europa”, zegt Nicola Gratteri de officier van justitie die het onderzoek naar de moord in Duisburg leidt. In San Luca zelf verbergen de clanleiders hun rijkdom om zichzelf niet te verraden.
Twee clans hebben hier de macht: de Strangio-Nirta en de Vottari-Pelle-Romeo-clan. Het lijkt overzichtelijker dan het is. De politie en zelfs de San Lukezen weten niet altijd wie bij wie hoort. Er zijn Strangio’s die zich door huwelijken tot de Vottari’s rekenen. En er zijn mensen met dezelfde naam. ‘Sebastiano Strangio’ is populair. Daarom spreekt men elkaar aan met bijnamen. „De dubbele neus” bijvoorbeeld, voor de man die graag met een dubbelloops geweer schiet. Het verzoek om een publieke begrafenis dient volgens antimaffiarechter Alberto Cisterna een specifiek doel. De families zouden willen zien wie komt en dus bevriend is en wie de vijand is.
Ondanks de shock waarin het dorp verkeert, blijkt menigeen de dag voor de begrafenis bereid tot een praatje. Maar direct komen er anderen bijstaan om mee te luisteren. Niemand spreekt over de ’ndrangheta.
„We zijn in de steek gelaten door de staat”, zo luidt de standaardklacht. „We worden geslachtofferd door de media. Er zijn hier ook veel eerlijke mensen en wie dat hier is, telt meer dan wie dat elders is”, zegt Bruno Scipione die zeven jaar in Duitsland woonde, en nu boswachter is. Als hij even alleen staat, voegt hij eraan toe: „Meer dan ooit betreur ik de dag dat ik uit Duitsland naar hier ben teruggekeerd.”
4500 inwoners heeft San Luca. Onder hen zijn volgens de cijfers 1000 werklozen, 500 boswachters en 200 afgestudeerden. De hoger opgeleiden trekken voor werk naar Noord-Italië, zoals veel Zuid-Italianen. De functie van boswachter geldt zoals in heel Calabrië als parkeerplaats voor werklozen. Maffiosi gebruiken de baan als dekmantel.
De avond valt. De klokken beginnen te luiden. Een klamme zware stilte daalt neer over het dorp. De weg naar de kerk is smal en voert langs een haag van nu zwijgende in zichzelf gekeerde mannen die de passant aangapen. Ook op de trap voor het mooi geel gestuukte gebedshuis zitten de mannen. Ze wachten af.
Gedreun van een politiehelikopter kondigt de komst van de auto’s aan. Agenten gebaren nerveus. Een traag applaus begeleidt de kisten vanuit de bestelwagen de kerk in. Alleen de vader en moeder van de zestienjarige Francesco Giorgi huilen. Zij zijn in het wit gekleed, omdat hun zoon volgens hen onschuldig is. Hij zou net als de drie die deze ochtend zijn begraven op het verkeerde moment op de verkeerde plek aanwezig zijn geweest.
Don Pino Strangio, familie van de vermoorde Sebastiano Strangio, klinkt radeloos als hij preekt. „We zijn niet meer veilig op straat, niet meer veilig in onze huizen. We zitten hier op de bodem. We leven geen leven, maar leven de dood.” Hij smeekt de mannen en vrouwen om de bloedige vete tussen de Vottari-Pelle-Romeo-clan en de Strangio-Nirta-groep te staken. Sinds carnaval 1991 zijn er al meer dan twintig doden gevallen. De laatste zes in Duisburg.
Hij doet een appèl op de vrouwen die door politie, onderzoeksrechters en kerk worden gezien als de motor achter de bloedwraak. „Kies voor vrede en vergeving, kies niet voor de weg van Kaïn en Abel.” De vrouwen bidden de pastoor na, de mannen zwijgen. De vrouwen zingen de pastoor na. De mannen zwijgen. Als de pastoor vraagt om elkaar de hand te schudden, geeft geen van de mannen daaraan gehoor.
Vrede en vergeving zijn begrippen die doodslaan op een dikke huid. Politie en justitie bereiden zich al voor op de volgende tragedie. Die kon wel eens plaatsvinden op 2 september. Dan viert dit deel van Calabrië het naamfeest van de Madonna van Polsi. De ’ndrangheta-clans bewaren hun afrekeningen graag voor feestdagen. Het vorige slachtoffer in de vete, Maria Strangio, werd op Eerste Kerstdag vermoord. De aanslag van Duisburg vond plaats op Maria-Tenhemelopneming.
Voor de ’ndrangheta is 2 september een extra bijzondere dag. Want de Madonna van Polsi is de beschermheilige van de organisatie. Veel ’ndranghetisten dragen een pasfoto van de heilige in hun portemonnee. Elk jaar komen clanleiders uit de hele wereld in de eerste week van september samen in het Aspromontegebergte bij het heiligdom van Polsi in de buurt van San Luca. „Iets waar we al lang van dromen, is ze daar allemaal arresteren”, zegt Gratteri. „Maar dat is onmogelijk. Zij hebben de volledige controle over het gebied. En je moet bewijs hebben.”