Griekenland: Alles moet anders, maar niemand durft

Athene, 14 sept. Door het bosbrandendrama is het vertrouwen in de Griekse politiek gekelderd. Zondag gaan de Grieken naar de stembus. Pijnlijke hervormingen zijn noodzakelijk. Maar hoe breng je die boodschap over?

Op het terrein van de Polytechnische universiteit in Athene hangen spandoeken met anarchistische leuzen, aangebracht door communistische splinterpartijtjes. In al hun verscheidenheid is er maar één boodschap: „De politiek heeft onze levens verbrand”, zegt het grootste spandoek. Het is een verwijzing naar de recente bosbanden, waarvoor de studenten de regering verantwoordelijk houden, maar het is bovenal een uiting van onvrede over hoe de politiek van Griekenland een „harde consumptiemaatschappij” wil maken.

Afgelopen collegejaar kwam het tot felle protesten en rellen nadat de regering voorstelde om ruim baan te geven aan particuliere universiteiten. De komst van privé-universiteiten zal de concurrentie in het onderwijs verhogen en de kwaliteit ten goede komen, redeneert regeringspartij Nieuwe Democratie (ND).

Maar wat volgde was protest: studenten en hoogleraren gingen de straat op en raakten slaags met de politie, een jaar lang elke donderdag.

Geschrokken van zoveel woede stemden het parlement tegen het voorstel van premier Kostas Karamanlis. Ook de socialistische oppositiepartij PASOK – aanvankelijk voorstander van de gewaagde onderwijshervorming – trok haar steun in. „Met privé-universiteiten introduceer je elitereservaten voor rijkeluiskinderen”, zegt Apostolis Nellas van PASOK.

Het Griekse onderwijs verkeert in een erbarmelijke staat, geeft Nellas toe. Er is geen kwaliteitscontrole. Studenten klagen over ondermaatse hoogleraren. Gebouwen en faciliteiten zijn zwaar verwaarloosd. „Maar die problemen los je niet op door er een commerciële onderwijsmarkt van te maken”, zegt Nellas. „De regering moet gewoon meer budget reserveren voor de staatsuniversiteiten.”

Op het ministerie van Onderwijs zegt topambtenaar Athanasios Kyriazis: „Iedereen wil beter onderwijs, maar elk voorstel sneuvelt.” Volgens hem is het te wijten aan de Griekse mentaliteit. „Mensen zijn achterdochtig en behoudzuchtig.”

De Griekse samenleving moet op de schop – daarover zijn politici in het linkse en het rechtse kamp het eens. Niet alleen het onderwijs, maar ook het almaar uitdijende ambtenarenapparaat en de zwakke gezondheidszorg zijn aan vernieuwing toe. De publieke sector gaat gebukt onder een inefficiënte, geldverslindende bureaucratie die uitnodigt tot corruptie.

De noodzaak tot hervormen beheerst de felle campagnes voor de vervroegde parlementsverkiezingen van zondag. De conservatieve regering-Karamanlis (ND) wordt geprezen om de economische groei (4 procent) en het beteugelen van het begrotingstekort. Maar haar streven naar hervormen stuit op grote weerstand. Karamanlis stuurde zelf aan op vervroegde verkiezingen: hij wil een nieuw mandaat.

Sinds de toetreding tot de EU in 1981 domineerde de socialistische PASOK de Griekse politiek, maar in 2004 werd de partij wegens betrokkenheid in tal van corruptiezaken door de kiezers afgestraft.

De economische successen van Karamanlis leken hem te verzekeren van electorale winst. Maar de bosbranden van eind augustus hebben een streep door de rekening gezet. De regering is verantwoordelijk, meent de oppositie. „Straf ze af!” staat op de posters van de communistische KKE. Het bosbrandendrama heeft van de verkiezingen een spannende nek-aan-nek race gemaakt. ND hamert op hervormingen en bezuinigingen, hoe pijnlijk ook. Om die boodschap te verkopen heeft ND de hulp ingeroepen van bekende acteurs, zangers en topmodellen die zich profileren als lijstduwers. PASOK gaat die hervormingen niet uit de weg, maar belooft dat niemand er op achteruit zal gaan. Beide partijen hopen op een absolute meerderheid in het 300 zetels tellende parlement; samenwerken in een coalitie sluiten ze op voorhand uit.

Van het groeiende wantrouwen in de politiek profiteren kleine partijen als LAOS, de Orthodoxe Volksconcentratie. LAOS-leider Giorgos Karadzaferis speelt handig in op de groeiende xenofobie in Griekenland dat de laatste jaren te maken heeft met de instroom van naar schatting 1 miljoen immigranten.

In het centrum van Athene deelt Anastasia Koufagela posters uit met een foto van Karadzaferis met bokshandschoenen aan. „Hij is de man die onze tradities veilig stelt”, zegt Koufagela. „De immigranten worden als goedkope zwartwerkers ingehuurd en pikken onze baantjes in.”

De Grieken kunnen moeilijk overweg met het probleem, zegt Anna Botsoglou van Amnesty International. „Griekenland was altijd een land van uitstroom. Nu komt men plots naar ons toe. Dat is even schrikken.” In opvangstcentra op eilanden als Samos en Lesbos zijn volgens haar de omstandigheden erbarmelijk. „Gebouwen staan op instorten, zonder stromend water. Eén wc voor honderd man.”

In de Polytechnische universiteit, waar ME-busjes nog altijd de wacht houden, werken studenten aan kapotte tafeltjes. Verf bladdert af, in de vloer zitten gaten. „Het is hier zo verwaarloosd omdat het een staatsuniversiteit is”, zegt student Alexis. „De regering moet met geld over de brug komen, in plaats van zich te laten corrumperen door zakenlui die hun eigen universiteiten willen voor hun kinderen die te dom zijn voor de echte academie.”

Het is een strijd tegen communistische studentensyndicaten, zegt onderwijsambtenaar Athanasios Kyriazis. „Sinds 1982 hebben studenten veel inspraak in het universiteitsbestuur. Dat willen ze niet opgeven, en daarom zijn ze elke hervorming. Ze snijden zichzelf in de vingers, want zo blijven we maar aanmodderen.”