Weinig andere opties dan variaties op Thaksin

In Thailand is een patstelling ontstaan tussen premier Samak en demonstranten. Na elf dagen van protesten heeft nog geen van beide partijen met de ogen geknipperd.

Bangkok, 5 sept. Het was een sereen tafereel gisteravond, op de drukke rotonde van het Democratiemonument in Bangkok. Enkele tientallen Thai kozen die plek voor een stille demonstratie voor de terugkeer van vrede in hun land. Ze brandden kaarsjes, een monnik ging voor in gebed. Met de witte en zwarte kleding van de deelnemers leek het een begrafenis.

Thailand bevindt zich in een crisis waarvan weinigen zien hoe het land er pijnloos uit kan komen. Aan de ene kant staan de demonstranten van de Volksalliantie voor Democratie (PAD), die met hun bezetting van overheidsgebouwen het aftreden van de Thaise premier proberen af te dwingen. Aan de andere kant staat premier Samak, die weigert af te treden en afgelopen week de noodtoestand uitriep, waardoor het leger extra bevoegdheden heeft. Na elf dagen en het eerste dodelijke slachtoffer heeft nog geen van beide partijen met de ogen geknipperd. Een referendum over zijn aanblijven dat Samak gaat organiseren om tot een oplossing te komen, werd vanochtend weggehoond door PAD, andere oppositiegroepen en vakbonden.

Rechtendocent Prinya Thaewanarumitkul van de Thammasat-universiteit is bang dat er geen oplossing zal komen zonder bloedvergieten. Hij organiseerde de kleine vredesdemonstratie en was studentenleider tijdens de volksopstand in 1992, toen het leger minstens 50 demonstranten doodde. Tot tot nu toe is Samak terughoudend met geweld tegen de duizenden mensen die zijn kantoor bezetten, omdat hij weet dat het hem zijn positie zal kosten als er doden vallen, zegt Thaewanarumitkul. ,,Maar ik vrees dat anderen ook weten dat als je Samak wilt dwingen af te treden, er bloed moet vloeien. Ik ben erg bang dat deze mensen zullen proberen de situatie te verergeren.”

De PAD is een beweging waarin zakenmannen, mensenrechtenactivisten, vakbondslieden, religieuze groepen, academici en journalisten verenigd zijn. In 2006 zorgden zij met massaprotesten voor de opmaat tot de staatsgreep die een einde maakte aan het premierschap van Thaksin Shinawatra. Maar bij de verkiezingen eind 2007 wonnen de medestanders van Thaksin opnieuw ruim, onder leiding van Samak Sundaravej. Voor de PAD reden om de protesten weer te beginnen.

Inmiddels weet de PAD dat ze via democratische verkiezingen niet zal winnen van Thaksins medestanders. De arme plattelandsbewoners zijn nog altijd idolaat van de man die hen hielp met goedkope gezondheidszorg en leningen, ook al staat hij terecht voor grootschalige corruptie. Daarom staat de PAD een nieuw politiek systeem voor dat de macht van de kiezer moet verkleinen, door 70 procent van het parlement te benoemen in plaats van te kiezen. ,,We hebben 46 jaar democratie gehad en we blijven maar in deze vicieuze cirkel ronddraaien”, zei PAD-leider Sondhi Limthongkul tegen persbureau AP. ,,Er moet wel iets mis zijn met dat systeem.”

Dat de PAD tienduizenden aanhangers weet te mobiliseren met een ondemocratische boodschap, komt deels door hun succesvolle propaganda, zegt hoogleraar Thitinan Pongsudhirak. Vooral via Limthongkuls televisiestation ASTV. ,,Het is ze gelukt om ASTV tot een beweging te maken, een culte. De demonstranten lijken wel gehersenspoeld.” Veel aanhangers die in 2006 nog de straat opgingen tegen Thaksin – onder wie Pongsudhirak zelf – zijn inmiddels afgehaakt, maar de overblijvers zijn fanatieker.

Een structureler probleem is dat veel hoogopgeleide Thai in Bangkok het er over eens zijn dat de huidige democratie niet werkt. Maar de laatste tijd is juist gebleken dat het wél werkt, zegt Pongsudhirak. Hoewel de Thaise regering vol zit met zijn vrienden, is Thaksin net naar Groot-Brittannië gevlucht om een proces voor corruptie te ontlopen. Zijn vrouw is veroordeeld tot drie jaar cel. De reden voor Bangkoks ontevredenheid is eerder dat een meerderheid van Thailand kiest voor een regering die welvaart verplaatst van stad naar platteland, volgens Pongsudhirak. ,,De democratie werkt, maar als het werkt vinden de mensen in Bangkok het niet leuk.”

Het is een strijd tussen het oude en het nieuwe Thailand, zegt hij. Aan de ene kant het Thailand van Thaksin: van globalisering, infrastructuurprojecten, herverdeling van welvaart en goedkope gezondheidszorg. Aan de andere kant het Thailand van de oude elite, waar de PAD uit voortkomt, met een economie van toereikendheid, meer zelfvoorzienend, met minder buitenlandse investeringen. ,,De staatsgreep was al een poging om Thailand weg te trekken van de globalisering, omdat het te snel ging. De PAD wil nu de klok nog verder terugdraaien.”

Welk kamp wint hangt af van de uitkomst van de huidige crisis. Veel commentatoren in de pers vinden dat Samak maar eens moet opstappen om de rust te doen terugkeren. Maar volgens politiek analisten betekent dat toegeven aan anarchie, en een gevaar voor de democratie. Bovendien achten zij het niet waarschijnlijk dat de als koppig bekendstaande Samak opstapt. Een alternatief is dat hij het parlement ontbindt en nieuwe verkiezingen uitschrijft.

Maar het is de vraag of dat laatste de PAD tevreden stelt, aangezien een verkiezing waarschijnlijk weer wordt gewonnen door een variatie op het thema Thaksin. PAD-leiders hebben al aangekondigd door te vechten tot Thailand een Thaksin-vrije regering heeft.

,,We zitten vast, dit is een doodlopende weg”, zegt analist Charnvit Kasetsiri. Net als zijn collega’s ziet hij niet hoe de situatie op een vreedzame manier kan worden opgelost. Als Samak aanblijft en de PAD doorzet, zou het tot een confrontatie kunnen komen die het leger of de algemeen vereerde koning Bhumibol ertoe aanzet in te grijpen, voorspelt hij. ,,Maar ik ben bang dat zo’n soort interventie alleen zal komen na chaos en bloedvergieten.”