‘Hamas wordt steeds pragmatischer’
Het is „meer dan denkbaar” dat Hamas uiteindelijk geweld zal afzweren, aldus Hamas-kenner Khaled Hroub. „De algemene trend is naar pragmatisme en gematigdheid.”
Den Haag, 10 okt. De twee concurrerende Palestijnse organisaties Al-Fatah en Hamas marcheren weer af op een onderlinge crisis. Het nieuwe conflictpunt is de Palestijnse presidentsverkiezing, die volgens de regels in januari moet worden gehouden. President Mahmoud Abbas (Fatah) wil, met steun van de westerse buitenwereld, de verkiezing een jaar uitstellen en dan tegelijk met de parlementsverkiezingen houden. Maar Hamas, dat niets van Abbas moet hebben, zegt vast te houden aan verkiezingen in januari.
„Dan zal in Hamas’ optiek de parlementsvoorzitter, een Hamaslid, twee maanden het presidentschap waarnemen en een verkiezing uitschrijven. Die kan alleen in de Gazastrook, waar Hamas alleenheerschappij heeft, worden gehouden en dan hebben we behalve Abbas ook nog een tweede president. Een nachtmerriescenario”, zegt dr. Khaled Hroub.
Hroub, Hamas-kenner verbonden aan Cambridge University, auteur van het boek ‘Hamas, a beginners guide’, zelf ook Palestijn maar onpartijdig waarnemer, sprak vorige maand in Den Haag over de Palestijnse verdeeldheid op een bijeenkomst georganiseerd door de hulporganisatie Cordaid.
Maar, zegt Hroub in een vraaggesprek, het ís mogelijk dat dit rampscenario dat de Palestijnse verdeeldheid zou institutionaliseren, juist toenadering bevordert. Misschien, zegt hij, drijft Hamas verbaal de situatie wel op de spits juist om een vergelijk naderbij te brengen. Hij houdt het op een fifty-fifty-kans dat het tot een vergelijk komt. Zo’n akkoord zou een niet-gebonden overgangsregering inhouden die de Palestijnen naar verkiezingen in 2010 brengt. In de tussentijd zouden de partijen een dialoog aangaan om tot een gemeenschappelijk programma te komen.
Want, zegt Hroub, Hamas wordt steeds pragmatischer. In het algemeen, ook ten aanzien van Israël. „De algemene trend over de afgelopen twintig jaar is naar pragmatisme en gematigdheid. Binnen die trend gaat het op en neer, maar de algemene trend is omhoog. Vergelijk bijvoorbeeld het programma van Hamas voor de verkiezingen van 2006 met het handvest. Je ziet grote verschillen. In het handvest roept Hamas op tot de bevrijding van Palestina en in het verkiezingsprogramma tot een Palestijnse staat op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook. Dat betekent een grote sprong voorwaarts. De facto is dat een erkenning van Israël. Niet met zoveel woorden, maar het is de werkelijkheid. Dit komt ook in veel andere aspecten naar buiten.”
Hroub acht het ook „meer dan denkbaar” dat Hamas uiteindelijk geweld zal afzweren. „Verzet is alleen een middel. In 2005, toen ze zich voorbereidden op de verkiezingen, stopten ze hun gewapende activiteit bijna helemaal. Omdat ze zich wilden concentreren op de verkiezingen. Toen ze hun regering vormden, staakten ze opnieuw alle militaire activiteit. Ze hervatten de raketaanvallen na de machtsovername [in de Gazastrook in juni 2007, red.]. En nu hebben ze de raketaanvallen gestaakt. Het verzet is niet iets heiligs. Het is iets waar ze compromissen over kunnen sluiten. Alleen is het voor hen moeilijk dat met zoveel woorden te zeggen.”
Voor Israël, de Verenigde Staten en Europa, die Hamas isoleren om de beweging te dwingen openlijk Israël te erkennen en geweld af te zweren, is dat niet genoeg. Maar daarmee maken ze de zaak volgens Hroub nodeloos ingewikkeld. „Dan maken ze het moeilijk voor Hamas, de Palestijnen, voor iedereen om vooruitgang te boeken. Hamas wil zich onderscheiden van Fatah door dit niet te zeggen. Maar al zeggen ze het niet, ze kunnen het doen. Geef hun die ruimte om te manoeuvreren voor hun achterban, en reken hen af op hun daden.”
Er was nóg een gouden kans, aldus Hroub, toen door Saoedische bemiddeling begin 2007 een nationale regering met Fatah tot stand kwam. „Toen accepteerde Hamas de voorgaande akkoorden met Israël! Wat wil je meer dan dat? Alles zat er in: erkenning van Israël, het afzweren van geweld, alles! Als Europa en de VS pragmatisch waren geweest, hadden ze dat geaccepteerd. Vervolgens hadden de Hamas-vertegenwoordigers in de regering hun akkoorden moeten naleven.”
Maar het anti-Hamasblok begint te scheuren. Jordanië, dat samen met Egypte en Saoedi-Arabië de westers-Israëlische positie steunde, heeft vorige maand besloten met Hamas te gaan praten. Hroub: „Volgens mij is men in Amman tot de conclusie gekomen dat de ‘as van matiging’ in de regio onder leiding van de Verenigde Staten niet werkelijk grote resultaten produceerde. De Amerikanen faalden in Libanon, ze faalden in Irak. Maar Jordanië heeft ook een eigen belang in het Israëlisch-Palestijnse conflict – tweederde deel van zijn inwoners is Palestijn. De isoleringspolitiek van de laatste tweeënhalf jaar is mislukt, aldus de Jordaanse analyse, dus waarom blijven wij, Jordanië, de naaste buur, die volgen?”