Kans op nieuw geweld in Gaza blijft groot

Isräel en Hamas hebben allebei een gevechtspauze in de Gazastrook afgekondigd. Of dit tot een duurzaam bestand zal leiden is allerminst zeker.

Rotterdam, 19 jan. Na nog enkele raketten op Israël te hebben afgeschoten om duidelijk te maken dat het niet is verslagen, heeft de Palestijnse organisatie Hamas het eenzijdige Israëlische bestand gistermiddag met een eigen staakt-het-vuren beantwoord.

Misschien, maar niet meer dan misschien is daarmee een einde gekomen aan deze oorlog van drie weken in de Gazastrook waarmee Israël een eind wil maken aan de raketbeschietingen door Hamas. Israëlische troepen zijn gisteren begonnen met terugtrekking uit het gebied, maar de vraag is wanneer de laatste zullen zijn vertrokken. Of de gevechtspauze tot een duurzaam bestand zal leiden is nog minder zeker. Na het staakt-het-vuren van Hamas gingen gisteren alweer drie raketten de lucht in.

Het was al enkele dagen duidelijk dat Israël afstevende op een bestand. Militaire bronnen zeiden tegen journalisten dat de belangrijkste doelen van het offensief waren bereikt. Van het leidende driemanschap wilde volgens de Israëlische pers afgelopen week alleen premier Olmert nog doorgaan; minister van Defensie Barak en minister van Buitenlandse Zaken Livni wilden stoppen.

De leiders van respectievelijk de Arbeidspartij en Kadima hebben in de komende verkiezingen (10 februari) te maken met de binnenlandse publieke opinie, die nu nog de oorlog warm steunt, maar snel kan omslaan als de operatie te lang duurt. Zij moeten ook rekening houden met de buitenlandse opinie die, hoe pro-Israëlisch ook, zich toenemend begon af te vragen of de kosten – zeker elfhonderd, twaalfhonderd Palestijnse doden, onder wie honderden burgers – niet erg hoog werden. Niet toevallig kwam het bestand twee dagen voor de inauguratie van Barack Obama als nieuwe Amerikaanse president. Premier Olmert heeft met die overwegingen niet te maken; hij stapt uit de politiek wegens beschuldigingen van corruptie.

In de eerste dagen van de oorlog riepen Israëlische ministers, generaals en andere vertegenwoordigers dat Hamas, dat medio 2007 de alleenheerschappij greep in de Gazastrook, zou worden geëlimineerd als machtsfactor. Dergelijke oproepen, die herinnerden aan de onsuccesvolle inspanning in 2006 om de Libanese organisatie Hezbollah te vernietigen, werden na de eerste weken niet meer gehoord. Het enige verklaarde doel werd beëindiging van de raketbeschietingen door Hamas, inclusief stopzetting van de wapensmokkel door tunnels uit Egypte. Hamas blijft.

Hamas eist in ruil voor beëindiging van de raketbeschietingen dat de Israëlische en Egyptische grenzen met de Gazastrook, die sinds juni 2007 voor alles behalve de noodzakelijkste hulpgoederen dicht zijn, opengaan en garanties dat ze openblijven. Dit was al afgesproken in het bestandsakkoord van juni 2008 tussen Hamas en Israël, maar nauwelijks uitgevoerd. Beide partijen beschuldigden elkaar van bestandsschendingen.

Buitenlandse bemiddelaars, onder wie de Britse ex-premier Blair, gaven de afgelopen weken aan dat een duurzaam bestand mogelijk was met als hoofdpunten stopzetting van de raketbeschietingen, beëindiging van de wapensmokkel en opening van de grenzen. De onderhandelingen schoten echter niet op. Een groot probleem is met name hoe de wapensmokkel kan worden beëindigd.

De Egyptische president Mubarak wilde tot dusverre geen buitenlandse waarnemers aan de grens, omdat dat zou neerkomen op aantasting van de nationale soevereiniteit. Israël op zijn beurt gelooft niet in zijn belofte dat er geen wapens meer door de tunnels zullen komen. De lokale bevolking is voor zijn levensonderhoud afhankelijk van de smokkel, die overigens voor het grootste deel bestaat uit gewone handelswaar als voedsel, luiers en sigaretten voor de geïsoleerde bevolking van de Gazastrook.

Buitenlandse leiders, onder wie de Britse premier Brown, de Franse president Sarkozy, de Duitse kanselier Merkel en de Turkse premier Erdogan raceten gisteren naar de Egyptische badplaats Sharm al-Sheikh om samen met president Mubarak te proberen tot een duurzaam bestand en terugtrekking van de Israëlische troepen te komen. Amerika, dat gewoonlijk een doorslaggevende bemiddelende rol speelt, is afwezig wegens de komende machtsoverdracht in Washington.

Zolang de Israëlische troepen in de Gazastrook blijven, is de kans op nieuw geweld levensgroot. Israël is op zich niet geïnteresseerd in herbezetting van het gebied dat het in 2005 met een zucht van opluchting ontruimde. Maar hoe een duurzaam bestand kan worden georganiseerd, is nog helemaal niet duidelijk.