Obama geeft diplomatie weer prioriteit
Twee gezanten gaan voor president Barack Obama bemiddelen in het Midden-Oosten en in Pakistan en Afghanistan. Diplomatie krijgt weer prioriteit boven gewapend optreden.
Washington, 23 jan. President Obama heeft gisteren George Mitchell (75) benoemd als zijn speciale gezant voor het Midden-Oosten. De Democraat Mitchell gaf eind jaren negentig leiding aan onderhandelingen die leidden tot een vredesakkoord in Noord-Ierland.
Obama schoof beroepsdiplomaat Richard Holbrooke (67) naar voren als speciale gezant voor Pakistan en Afghanistan. Holbrooke bereikte in 1995 in Dayton, Ohio, een akkoord over de opdeling van Bosnië-Herzegovina.
De benoeming van de twee veteranen als gezant onderstreept dat Obama internationale conflicten in de eerste plaats met diplomatieke middelen wil aanpakken, zoals hij gisteren zei in een toespraak voor het personeel van het ministerie van Buitenlandse Zaken, op de eerste dag dat Hillary Clinton daar aan het werk was.
Obama herhaalde zijn standpunt dat Israël het recht heeft zich te verdedigen tegen aanslagen van Hamas, maar ook dat „een toekomst zonder hoop’’ voor het Palestijnse volk geen oplossing is.
Obama voerde woensdag, op de eerste werkdag van zijn presidentschap, gesprekken met de meeste politieke hoofdrolspelers in het Israëlisch-Palestijnse conflict. Hierna besloot hij Mitchell te vragen.
De voormalige beroepspoliticus Mitchell, wiens moeder werd geboren in Libanon, staat – anders dan Holbrooke – bekend om een zachtaardige stijl en voorzichtige presentatie. Hij deed in het verleden veelvuldig aan internationale en nationale conflictbemiddeling. Zijn grootste succes boekte hij in Noord-Ierland met het Goede Vrijdagakkoord in 1998.
In 2001 wekte hij argwaan bij de toenmalige Israëlische premier Sharon doordat hij zich in een rapport kritisch uitliet over Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Midden-Oosten-deskundigen in de VS spreken het vermoeden uit dat conservatieven in Israël moeite zullen hebben met Mitchells benoeming.
De verhouding van Mitchell met Hillary Clinton was in het verleden niet altijd goed. Hij was meerderheidsleider van de Democraten in de Senaat in de eerste jaren van president Bill Clinton. Hillary’s plannen uit die tijd voor hervorming van de gezondheidszorg stuitten op breed verzet van Democratische senatoren.
De benoeming van de gezanten leverde gisteren ook vragen op over de taakverdeling in de regering. Met vicepresident Joe Biden, nationaal veiligheidsadviseur generaal b.d. Jim Jones, en minister van Buitenlandse Zaken Clinton is de buitenlandhoek al zwaar bezet. De twee speciale gezanten rapporteren aan Obama via Clinton.
Maar generaal Jones, die van plan is zich actief bezig te houden met Afghanistan, heeft de laatste dagen bedongen dat hij ook rechtstreeks contacten met Holbrooke kan onderhouden. Terwijl de wereld door de Gaza-oorlog vooral gespitst is op Amerikaanse initiatieven in het Midden-Oosten, gaat in de nieuwe regering veel aandacht uit naar een nieuwe militaire strategie in Afghanistan. Obama wil extra troepen naar dat land sturen. Van de extraverte Holbrooke wordt vermoedelijk in eerste instantie verwacht dat hij Pakistan bewerkt om actiever op te treden tegen Al-Qaeda en de Talibaan aan de grens met Afghanistan.
De naam van Mitchell als gezant kwam pas de laatste dagen in omloop. Eerder werd de Republikein Richard Haass voor de baan genoemd, een oud-topfunctionaris in de regering-Bush met wie Mitchell in het verleden samenwerkte. Mitchell werd de laatste twee jaar in de VS een bekende figuur omdat hij eind 2007 een onderzoek naar doping in het honkbal leidde, waarbij diverse nationale sporthelden tegen de lamp liepen.
Verder valt op dat Dennis Ross, die voor de regeringen van George Bush sr. (1989-1993) en Bill Clinton (1993-2001) met enig succes pendeldiplomatie in het Midden-Oosten bedreef, voor de baan is gepasseerd. Onlangs lekte uit dat Ross zou worden gevraagd als Obama’s speciale gezant voor Iran, maar er zijn geen aanwijzingen dat die benoeming op korte termijn van kracht wordt.
Commentator Hubert Smeets over Obama:
De Amerikaanse president Obama heeft gisteren, op zijn tweede volle werkdag, afstand genomen van de ‘War on Terror’ van zijn voorganger Bush. Obama gaf bevel tot sluiting van het strafkamp op Guantánamo Bay „binnen een jaar vanaf nu”. Ook beval hij een einde te maken aan het resterende deel van het netwerk van CIA-gevangenissen voor buitenlandse terreurverdachten. Daarnaast beval hij de inlichtingendiensten bij verhoren voortaan te werken volgens de instructies in het Legerhandboek. Militaire ondervragers waren dit al verplicht sinds 2005. Opmerkelijk genoeg wilde Obama’s beoogde hoofd van alle inlichtingendiensten, admiraal b.d. Dennis Blair, de techniek van waterboarding – waarbij een verdrinkingsdood wordt gesimuleerd – gisteren geen marteling noemen. Obama’s minister van Justitie Holder deed dit eerder wel. De CIA zegt de techniek sinds 2003 niet meer te gebruiken. Een taakgroep gaat de praktijk van rendition, de uitlevering van verdachten aan andere landen, nader bekijken.