Berlusconi doet een gooi naar politieke almacht

Bij de verkiezingen trokken ze al samen op, nu zijn ze gefuseerd: de twee grootste partijen op rechts in Italië. „Wij realiseren de verwachtingen van een volk.”

Rome, 28 maart. Op de tonen van de hymne Gelukkig maar dat we Silvio hebben, betrad Silvio Berlusconi gisteravond de immense zaal waarin hij dit weekeinde een partijpolitieke apotheose hoopt te bewerkstelligen. Precies vijftien jaar na zijn eerste verkiezingsoverwinning, wordt de Italiaanse premier tot leider verheven van ‘Het Volk van de Vrijheid’, de fusie van zijn Forza Italia en de postfascistische Alleanza Nazionale.

De nieuwe megapartij heeft volgens peilingen 43 procent van de kiezers achter zich. Berlusconi belooft er spoedig 51 procent van te maken. „Dat zullen we bereiken”, aldus de machtigste Italiaanse politicus tijdens zijn anderhalf uur durende openingsspeech.

Supervoorzitter Berlusconi

Forza Italia was al geschapen naar zijn evenbeeld. Maar de macht die Berlusconi (72) in de nieuwe partij krijgt, is ongeëvenaard. Hij wordt een soort supervoorzitter, die beslist wie de partijcoördinatoren zijn, die het laatste woord krijgt over kandidatenlijsten en die tijdens congressen geen moties hoeft te duchten, want daar voorzien de statuten niet in.

Samen met zijn persoonlijke architect heeft Berlusconi zich ook tot in detail bemoeid met de enscenering van het oprichtingscongres. Op de eerste rij zitten gescreende jongens en meisjes van zestien, dan twee rijen gasten van overheidsinstellingen, vervolgens drie rijen vrouwen. Op het gigantische podium geen lange tafel met partijleiders, maar alleen hijzelf tegenover een zaal met negenduizend partijgangers en gasten.

De dominante kleur is wit. „Wit, de kleur die alle kleuren in zich herbergt”, zo schreef de krant il Giornale van de familie Berlusconi gisteren. Wit, de kleur van de nieuwe „postideologische partij”.

De partij omarmt „alle Italianen die de vrijheid liefhebben”, aldus Berlusconi, „katholieken en niet-katholieken”. „We zijn de enige partij die de verwachtingen van een volk realiseert.”

Reactie op links

Een jaar en vier maanden geleden kondigde hij de stichting van een nieuwe politieke beweging aan. Het was een reactie op de fusie op links tussen La Margherita en de Democraten van Links tot de Democratische Partij. Forza Italia en Alleanza Nazionale deden aan de verkiezingen van april vorig jaar al mee met een gezamenlijke lijst. En wonnen, waardoor ze de premier mochten leveren.

Alleanza Nazionale (AN) werd rijkelijk beloond door Berlusconi. Vrijwel alle partijbaronnen kregen een ministerspost, staatssecretariaat of burgemeesterschap. AN-leider Gianfranco Fini (57) mocht voorzitter van het Huis van Afgevaardigden worden. Berlusconi toonde zo, dat wie zijn leiderschap en zijn partij accepteert, daar alleen maar bij te winnen heeft.

De top van Alleanza Nazionale stelde in ruil voor Berlusconi’s gulheid de eigen deels nostalgisch-fascistische achterban voor een voldongen feit: toetreding tot ‘Het Volk van de Vrijheid’. Afgelopen woensdag zwoer de gewezen neo-fascist Fini definitief Mussolini af. Hij vindt il Duce niet meer „de grootste staatsman van de twintigste eeuw”, zoals hij hem in 1994 noemde. Fini sloot daarmee zijn lange tocht naar de status van salonfähige rechtse politicus af. Hij lijkt helemaal klaar ooit de leider van de nieuwe partij te worden.

Postdemocratie

Volgens de linkse historicus Angelo D’Orsi is met het duo Berlusconi en Fini de weg naar de postdemocratie ingezet: „De postdemocratie is het nieuwe gezicht van het fascisme.”

Ook de voor neutraal doorgaande commentator Sergio Romano noemt Berlusconi „in zekere zin postdemocratisch, maar zeker niet fascistisch”. „Berlusconi neemt afstand van ideologische stromingen en partijen. Hij rekent af met oude ideologieën.”

'Geen Caesar'

Critici vrezen dat Italië met ‘Het Volk van de Vrijheid’ afstevent op een autoritair regime. Berlusconi ontkent dat: „Ik ben alles behalve een Napoleon of een Caesar”. Ondanks de persoonscultus die hij creëert, ziet ook commentator Romano geen gevaar. „Berlusconi’s stijl kan je bevallen of niet, maar hij is en blijft een democratische populist. Berlusconi is geen autoritaire leider. Hij zoekt naar het compromis. Hij is de representant van een nieuw soort democratisch leiderschap.”

Net als de Franse president Nicolas Sarkozy accepteert Berlusconi de scheiding van publiek en privé niet meer. Hij nodigt staatshoofden uit in zijn privéverblijven, maakt om de haverklap politiek incorrecte grappen (onlangs nog over de huidskleur van Obama) en laat zijn privéleven breed uitgemeten in de roddelbladen van zijn eigen mediaconcern.

Gebrek aan journalistieke onafhankelijkheid leidt ertoe dat Berlusconi op tv alles kan beweren, zonder dat het wordt getoetst aan de feiten. Zo dreigde hij onlangs de politie op stakende studenten in de universiteiten af te sturen om de volgende dag te ontkennen dat hij dat ooit gezegd had. Geen tv-journalist die het in zijn hoofd haalde om beide uitspraken achter elkaar uit te zenden.

Belangenconflict

Berlusconi’s grote zwakte in zijn almacht blijft het enorme belangenconflict dat hij als premier en mediamagnaat verpersoonlijkt. Maar ook hierin representeert hij een wijdverbreid fenomeen in de Italiaanse politiek, het bedrijfsleven, en zelfs de gezondheidszorg. „Het belangenconflict interesseert de kiezer niet’’, zei Berlusconi ooit. Het volk spreekt hem vrij door hem de verkiezingszeges te schenken. Het volk is de hoogste macht, niet de rechter, zo vindt Berlusconi.

Commentator Romano is niet verbaasd dat de Italianen Berlusconi laten wegkomen met zijn streken. „Er bestaat een Italiaans soort amoralisme, waarin waarden als familie en sympathie voor de leider als vruchtbaarder worden beschouwd dan rigoureuze morele maatstaven.” Succes telt meer dan roomser dan de paus zijn.

En Berlusconi staat voor succes, voor geld, voor macht. In een land waar de linkse oppositie is geïmplodeerd blijven kiezers herhalen dat ze geen keus hebben dan op Berlusconi te stemmen. Diens frustratie is dat nog niet alle Italianen zijn gevallen voor zijn charme. „Hij heeft een grote drang om geliefd te willen zijn”, aldus Romano.