Benoeming Rasmussen 'zegen voor Denemarken'

Rotterdam, 5 april. Een „verantwoord risico” voor de NAVO en een „zegen voor Denemarken”. Zo bestempelen twee Deense politicologen, Peter Viggo Jakobsen van de Universiteit van Kopenhagen en directeur Hans Mouritzen van het Deense instituut voor internationale studies (DIIS), de benoeming gisteren van de Deense premier Anders Fogh Rasmussen tot secretaris-generaal van de NAVO.

Beiden zeggen in telefonische reacties wel enig begrip te hebben voor het Turkse verzet tegen de benoeming van de 56-jarige Deense premier tot chef van het Atlantisch bondgenootschap als opvolger van de Nederlander Jaap de Hoop Scheffer. Want ook zij vinden dat Rasmussen in de affaire over de Mohammed-cartoons van ruim drie jaar geleden „kapitale blunders” heeft gemaakt.

Mouritzen: „Hij heeft de gevoeligheden in islamitische landen ernstig onderschat, veel te passief geopereerd en geweigerd ambassadeurs van die landen te ontvangen. Dat is een vervelende handicap als je de baas wordt van een organisatie die voor een cruciale opgave staat in een islamitisch land, Afghanistan. We weten niet hoe dat zal uitpakken.”

De DIIS-hoogleraar sluit niet uit dat Rasmussen zijn benoeming bij de NAVO was misgelopen door de cartoonaffaire als hij serieuze concurrentie had gehad. „Maar er waren geen sterke andere kandidaten.”

Jakobsen spreekt in dit verband van een „verantwoord risico” voor de NAVO. Hij wil het belang van het chefschap niet bagatelliseren, maar hij waarschuwt voor overdrijving. „Rasmussen was generaal in Denemarken en wordt nu secretaris van de NAVO. Dat betekent dat hij een soort boodschappenjongen van 28 regeringen wordt, in de allereerste plaats natuurlijk van de Amerikaanse regering. Wel, voor die functie is hij best geschikt.”

Aan internationale ervaring ontbreekt het hun landgenoot niet. Hij leidde in Kopenhagen sinds eind 2001 drie centrum-rechtse minderheidsregeringen, telkens met gedoogsteun van de rechts-populistische Dankse Folkeparti. Die context beperkte ook zijn speelruimte in de cartoonaffaire.

De wijze waarop Rasmussen eind 2002 als EU-voorzitter de finale onderhandelingen over toetreding van acht Oost-Europese landen uit de invloedssfeer van de voormalige Sovjet-Unie tot de Europese Unie afrondde, dwong allerwegen respect af. En ook in het overleg over internationale maatregelen tegen klimaatverandering onderscheidde hij zich door constructieve bijdragen.

„Ideologisch is Rasmussen niet erg geprofileerd. Hij is geen hardliner. Hij geldt veeleer als pragmatisch en professioneel. Gaat hij in de fout, dan pleegt hij daar lering uit te trekken”, aldus Jakobsen.

„Tijdens de cartoonaffaire kon hij nog stoer tegen ambassadeurs zeggen: ‘Ik wil jullie niet ontvangen’. Die houding zal hij zich nu niet meer veroorloven. Hij krijgt 28 bazen en hij heeft, hoe dan ook, de plicht hen te ontmoeten”, zegt Mouritzen.

De DIIS-directeur noemt het vertrek van Rasmussen uit de Deense politiek „een zegen”. „De kwestie ‘gaat hij weg of niet’ speelde al maanden. Zij verlamde hier vrijwel elk politiek debat. Als hij geen NAVO-chef was geworden, vraag ik me zelfs af of hij nog wel aan had kunnen blijven als premier. Zijn leiderschap in de Deense politiek heeft de afgelopen maanden aanzienlijk aan vertrouwen ingeboet.”

Volgens Jakobsen ambieerde Rasmussen in eerste instantie een andere internationale baan, namelijk het voorzitterschap van de Europese Raad (van regeringsleiders van de EU-landen). Die functie rouleert nu halfjaarlijks, maar krijgt in het nieuwe EU-verdrag, het Verdrag van Lissabon, een vaste bekleder. Dat gaat echter alleen door als alle 27 EU-landen daarmee instemmen en zover zijn Ierland en Tsjechië vooralsnog niet.

„Als het Verdrag van Lissabon rond was geweest, was Rasmussen voor dat Raadsvoorzitterschap gegaan. Toen duidelijk werd dat dit verdrag er voorlopig nog niet zou komen, zette hij zijn zinnen op de NAVO-post”, aldus Jakobsen. „Hij heeft het zekere voor het onzekere genomen”, zegt ook Mouritzen.