‘Obama begaat elementaire fout in marteldossier’

Obama wil geen vervolging voor het martelen van terreurverdachten onder de regering-Bush. ‘Ook hij denkt dat wij alles mogen om ons belang te dienen.’

Washington, 25 april. Geen onderzoek, wel onderzoek, misschien onderzoek. De Amerikaanse president Barack Obama had deze week moeite met zijn standpunt over de zogenoemde martelmemo’s. Deze interne documenten geven gedetailleerd inzicht in martelingen die de regering-Bush na 9/11 toestond op opgepakte leiders van Al-Qaeda.

Linkse activisten eisen vervolging van George W. Bush en leden van zijn regering. Conservatieven klagen dat de president de nationale veiligheid in gevaar brengt. Obama komt er niet uit. Hij is tegen vervolging van CIA-medewerkers. Ook wil hij geen ‘waarheidscommissie’ in de Senaat; dat zou de zaak politiseren. Wel omarmde hij bestuurlijk onderzoek door buitenstaanders – maar onbekend bleef of hij het initiatief neemt.

„Dit bewijst dat Amerika ook onder Obama een arrogant imperium blijft”, zegt Bruce Fein, een man met enig recht van spreken. De staatsrechtgeleerde was in de jaren tachtig medewerker van Ronald Reagan en toenmalig Congreslid Dick Cheney, werkte in de jaren negentig voor conservatieve denktanks en ijverde de laatste jaren voor de afzetting van Bush en zijn vicepresident Cheney omdat hun regering overging tot martelen en illegaal afluisteren.

John McCain, die zelf gemarteld is, zei deze week dat vervolging van CIA-medewerkers en politici alleen in een bananenrepubliek zou gebeuren. Wat vindt u?

„Dat bewijst vooral dat John, die ik goed ken, weinig van de Grondwet begrijpt. De vervolging van Bush en Cheney draait om het naleven van de wet. Een vervolging is geen veroordeling, je geeft de andere kant de kans zich te verdedigen. Maar er is geen twijfel dat er is gemarteld. En dit land kent al decennia wetgeving die martelen verbiedt. Het is een constitutionele taak van de president om erop toe te zien dat de wet wordt nageleefd. Daar tegenin gaan, zoals McCain doet, is verraad van alles waar de VS voor staan.”

Wat zou Reagan, uw ex-baas, hebben gedaan als hij in de positie van Obama zat?

„Dat weet ik niet. Maar in het Iran/Contra-schandaal voorkwam Reagan niet dat zijn veiligheidsadviseurs getuigden voor het Congres. En hij gaf justitie de ruimte hen te vervolgen. Dus Reagan zei niet, zoals president Obama nu doet: vervolging is uitgesloten.”

Cheney claimt dat dankzij de wrede verhoren nieuwe aanslagen zijn voorkomen.

„Maar we gebruiken de guillotine toch ook niet meer? Bovendien: Cheney heeft geen bewijs. De FBI wilde niet meedoen. En als het zo effectief was, waarom zijn ze dan gestopt? Als je honderden levens aan het redden bent, zoals hij zegt, dan ga je toch door!”

Begrijpt u, als oud-medewerker, wat Cheney drijft?

„Ik werkte voor hem toen hij in de jaren tachtig Republikeins minderheidsleider in het Huis van Afgevaardigden was. Hij was in alle opzichten een gematigd man. Nu is hij het bewijs dat absolute macht absoluut corrumpeert. Hij kent geen twijfels en voelt zich verplicht zichzelf te verdedigen – omdat niemand anders het doet.

„Mensen in deze stad, waar ik nu 46 jaar werk, hebben diepgang nodig. Een filosofische basis om te voorkomen dat alles uitdraait op platvloerse politiek. Cheney heeft die diepgang nooit gehad. Hij kon niet eens praten over filosofie of de principiële taken van de overheid. Hij is het product van een cultuur die nadenken niet meer beloont.”

En Obama?

„Hij is de allerbeste die we op dit moment hebben, maar ook hij begaat elementaire fouten. Hij leidt niet, hij volgt de waan van de dag. Hij heeft staatsrecht gedoceerd, toch zegt hij over de martelmemo’s: we moeten vooruitkijken. Bedenk even hoe kinderlijk die uitspraak is. Ál het strafrecht gaat over het verleden. Moeten we 9/11 ook vergeten? Dat zou het einde van de wet betekenen.

„Ook Obama zit gevangen in de psychologie van het imperium: het idee dat wij recht hebben op een risicovrij bestaan, het idee dat wij waar ook ter wereld alles mogen om onze belangen te dienen. Als wij optreden, is het terreurbestrijding en daarom legaal. Als anderen terugvechten is het moord.”

Is er een oplossing?

„We moeten terug naar de principes van onze Grondwet. Onze invloed in de wereld zou die van het goede voorbeeld moeten zijn. Als anderen een tirannie willen, is dat niet onze zaak. Je kunt niet elke vijand militair bestrijden.”

Zullen Bush en Cheney ooit vervolgd worden?

„Ik hoop het nog steeds, anders worden we inderdaad een bananenrepubliek. Maar ik verwacht het niet.”