WHO ernstig bezorgd over varkensgriep

Rotterdam, 26 april. De dreiging van een langverwachte wereldwijde griepepidemie heeft in veel landen tot bewakingsmaatregelen op luchthavens en aan de grenzen geleid.

Aanleiding is de uitbraak van een nieuwe varkensgriep in Mexico. Daar zijn volgens Jose Angel Cordóva, de Mexicaanse minister van Volksgezondheid, 20 tot 81 mensen overleden en worden meer dan 1.300 zieken onderzocht of ze de ziekte hebben. Dat meldde het persbureau Reuters vanmorgen.

De Wereldgezondheidsorganisatie zegt dat de Mexicaanse autoriteiten 59 doden hebben gemeld, dat 18 monsters van patiënten in Canada zijn onderzocht en dat er in 12 gevallen sprake was van een nieuw varkensgriepvirus dat eerder in de Verenigde Staten, inmiddels bij elf mensen in drie staten, was geïdentificeerd. In de VS zijn keeluitstrijkjes van 14 zieke Mexicanen onderzocht. In 7 van die monsters is het nieuwe varkensgriepvirus aangetoond.

Geen 'snelle' epidemie

Het laat zien dat het zonder geavanceerde laboratoriumtest moeilijk is om onderscheid te maken tussen mensen met een ‘gewone influenza’ of zelfs een flinke verkoudheid, en een nieuw influenzavirus dat mogelijk de wereldbevolking bedreigt. Duidelijk is wel dat dit geen ‘snelle’ epidemie is, want de eerste meldingen in Mexico zijn al van meer dan een maand geleden.

Een vertegenwoordiger van de EU zei vanmorgen dat het nieuwe griepvirus nog niet in Europa is gesignaleerd. De Nederlandse gezondheidsautoriteiten roepen mensen die op reis zijn geweest in Mexico en die binnen acht dagen na terugkeer koorts krijgen op om naar de huisarts te gaan. Er is geen negatief reisadvies voor Mexico of de Amerikaanse staten (Californië, Kansas, Texas) waar het griepvirus is vastgesteld (zie www.rivm.nl). De Amerikaanse gezondheidsautoriteiten hebben gezegd dat het influenzavaccin dat afgelopen najaar op het noordelijk halfrond is gebruikt ter preventie van influenza waarschijnlijk niet tegen dit virus werkt.

Verschillende persberichten melden dat de Mexicaanse gezondheidsautoriteiten een influenzavaccin hebben ingezet waarvan een beperkte voorraad bestond, maar het was niet te achterhalen welk vaccin dat was.

Controle

Veel landen, vooral Aziatische landen, controleren binnenkomende reizigers inmiddels op griepachtige ziekteverschijnselen. Onder andere door in aankomsthallen infrarooddetectoren te installeren die ‘warme’ en dus koortsige passagiers detecteren. Het zijn traditionele maatregelen waarvan infectieziekte-epidemiologen het effect betwijfelen. Mensen die nog niet ziek zijn kunnen het influenzavirus namelijk al verspreiden, terwijl mensen die echt ziek zijn hun reis vaak afzeggen.

In Nieuw-Zeeland is alarm geslagen omdat tien leerlingen van een schoolklas na een reis in Mexico ziek thuis kwamen. De gezondheidsautoriteiten zeggen dat het ‘waarschijnlijk’ varkensgriep betreft. Een leerling is opgenomen in het ziekenhuis, de anderen zijn herstellend, melden de persbureaus. Ziekten binnen schoolklassen blijken achteraf niet zelden een vorm van overvoorzichtigheid of zelfs massahysterie te zijn.

De Mexicaanse autoriteiten melden het varkensvirus momenteel op drie plaatsen in het land. Veel van de overledenen zijn in de leeftijd van 25 tot 45 jaar en dat is verontrustend, want bekende griepvirussen doden vooral bejaarden en kleine kinderen.

De Wereldgezondheidsorganisatie zegt ‘zeer bezorgd’ te zijn, door de ongebruikelijke leeftijdsverdeling, de geografische verspreiding en de uitbraken op meerdere plaatsen in Mexico en omdat er een influenzavirus uit een varken betrokken is.

Aard virus

Het meest concrete nieuws over de aard van het nieuwe varkensgriepvirus komt van de Amerikaanse ‘infectieziektewaakhond’, de Centers for Disease Control and Prevention (CDC). De CDC heeft het nieuwe varkensgriepvirus ontdekt, in de Verenigde Staten. Een kort verslag daarvan verscheen op 21 april in het mededelingenblad van de organisatie, het Morbidity and Mortality Weekly Report.

Het is het relaas van de ziekte van een tienjarige jongen en een negenjarig meisje die allebei griep hadden en inmiddels probleemloos zijn hersteld. De kinderen waren niet uitzonderlijk ziek. Bij de jongen werd een keeluitstrijkje gemaakt in het kader van een onderzoek naar een nieuwe influenzatest. Het meisje ging naar de dokter in een praktijk die meedoet aan een onderzoek naar influenzaverspreiding. De tests detecteerden een influenzavirus dat niet tot de bekende typen H1N1, H3N2 of H5N1 behoort. H1N1 en H3N2 zijn de typen mensen-influenzavirussen die momenteel in de Verenigde Staten voor de gewone seizoensgriep zorgen. H5N1 is het vogelgriepvirus dat nog steeds in Azië voorkomt en waar in de VS uit voorzorg kennelijk routinematig op wordt getest.

H1N1

Verder onderzoek van de CDC wees uit dat de kinderen wel door een influenza van het H1N1-type ziek waren geweest, maar dat het een heel nieuw type betrof. Het leek op een H1N1-influenzavirus dat sinds 1999 onder Amerikaanse varkens huishoudt en vrijwel nooit ziekte bij mensen veroorzaakte. H1N1-virussen bestaan in veel verschillende typen die wat hun genetische eigenschappen tot varkens- of mensenvirussen worden gerekend. Influenzavirussen komen vooral bij vogels voor, in mindere mate ook bij varkens en mensen.

Het nieuwe virus bevatte twee genen die tot nu toe alleen in Euraziatische varkensinfluenza’s waren gezien. Dat wijst op een vermenging van twee virussen in een nieuw virus. Dit soort herschikkingen van genen kunnen in principe een nieuwe grieppandemie veroorzaken. Vooral als een van de oppervlakte-eiwitten van het virus erbij betrokken is. Die bepalen namelijk of de menselijke afweer het virus al ‘kent’. Als dat zo is, dan hebben in principe veel mensen al enige weerstand tegen het virus, zodat er niet makkelijk een wereldwijde epidemie ontstaat.

Een van de veranderde genen is inderdaad het gen voor een oppervlakte-eiwit, in dit geval het gen voor neuraminidase (NA). Gisteren meldde de CDC dat in de VS inmiddels bij elf mensen een besmetting met het nieuwe varkensgriepvirus is vastgesteld, in Californië, Texas en Kansas. Geen van die patiënten is ernstig ziek en niemand is overleden. De grote vraag is of en hoe goed het virus van mens naar mens overspringt. Het vermoeden is dat niet alle patiënten contact met varkens hebben gehad.

De CDC meldde vanmorgen vroeg dat 7 van de 14 speekselmonsters van Mexicaanse patiënten die in het CDC-laboratorium zijn onderzocht met het varkensgriepvirus waren besmet.

Verband

Maar de organisatie schrijft dat er geen duidelijke gegevens zijn over het verband tussen de toenemende meldingen van ziektegevallen in Mexico en de bevestiging van de aanwezigheid van varkensgriepvirus in een klein aantal patiëntenmonsters. Bedoeld is hier dat griepachtige verschijnselen altijd veel voorkomen in een bevolking. Ze lijken veel op een gewone verkoudheid. De ongerustheid kan dus snel groeien en achteraf onterecht zijn.