Historische overwinning oppositie Japan

Tokio, 30 aug. De algemene verkiezingen in Japan hebben afgelopen weekend tot een politieke aardverschuiving geleid. De kiezers stemden massaal op de grootste oppositiepartij, de sociaal-liberale Democratische Partij van Japan (DPJ). Deze krijgt ongeveer tweederde van de 480 zetels in het Lagerhuis.

De DPJ kan volgens exit-polls van de grote Japanse tv-netwerken rekenen op meer dan 300 van de 480 zetels in het Lagerhuis. De partij had 113 zetels. De regerende Liberaal Democratische Partij (LDP) zou van 297 zetels teruggaan naar ongeveer 100 zetels. De definitieve uitslag wordt morgen verwacht.

Met de uitslag rekenen de Japanse kiezers af met de LDP die decennia lang het land heeft geregeerd, in een hecht bondgenootschap met bureaucratie en bedrijfsleven. Japan groeide onder de regie van de LDP uit tot de tweede economie van de wereld (achter de VS). Maar onvrede over de economie, zwak leiderschap, corruptie en de trage aanpassing van het stelsel van sociale voorzieningen aan de snelle vergrijzing hebben de 103 miljoen Japanse kiesgerechtigden ertoe bewogen om voor drastische verandering te kiezen.

Partijleider Yukio Hatoyama (62) van de DPJ, de aanstaande premier van Japan, kondigde vanmiddag aan een coalitie te willen vormen met kleinere oppositiepartijen, ook als zijn eigen partij zelfstandig een tweederde meerderheid behaalt. De tweederde meerderheid stelt de regeringspartijen in staat om eenzijdig wetgeving door te voeren.

De impopulaire premier Taro Aso zei vandaag dat hij „verantwoordelijkheid moet dragen” en consequenties uit de nederlaag trekt, daarmee suggererend dat hij het leiderschap van de LDP opgeeft. ,,Deze resultaten zijn zeer ernstig", zei Aso in een reactie op de nederlaag. ,,Er is grote ontevredenheid over onze partij."

Beleid DPJ

Hatoyama heeft gezegd dat de DPJ de crisis te lijf wil gaan door de consumentenbestedingen te stimuleren. Gezinnen krijgen een substantiële uitkering voor hun kinderen, de pensioenen gaan omhoog en de boeren krijgen meer steun. Ook willen de democraten de tol op snelwegen afschaffen.

DPJ wil politieke cultuur veranderen De DPJ denkt dit te kunnen financieren door een einde te maken aan nutteloze investeringen waarmee de LPD jarenlang het bedrijfsleven paaide. De partij wil vooral de politieke cultuur in het land veranderen en de machtige bureaucratie aanpakken die na de oorlog de spil van het Japanse systeem vormde.

Op buitenlands politiek terrein streeft de DPJ een lossere band met Washington na, ten gunste van meer toenadering tot China. Deze koerswijziging zou mede de groeiende economische invloed van China - ten koste van onder andere Japan zelf - weerspiegelen. Hatoyama heeft geprobeerd de zorgen over deze verandering in Washington weg te nemen door te verklaren dat de relatie met de VS ,,de hoeksteen van de Japanse buitenlandse politiek blijft”.

Change

Hatoyama heeft in zijn campagne van de afgelopen twee weken, in navolging van de Amerikaanse president Obama, gehamerd op change. De grote vraag is of de partij dit waar kan maken. De DPJ mist bestuurlijke ervaring en ziet zich gesteld voor grote economische problemen. Vrijdag nog werd bekend dat de Japanse werkloosheid is opgelopen tot 5,7 procent, het hoogste percentage van na de Tweede Wereldoorlog. Het land heeft een torenhoge staatsschuld. Volgens de OESO, de organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling, zal deze groeien naar 200 procent van het bruto nationaal product.

Net als Obama wil Hatoyama change De nieuwe regering zal een antwoord moeten vinden op de drastische inkrimping van de bevolking. Japan is ‘s werelds snelst vergrijzende land. Als resultaat van de vergrijzing en een extreem laag geboortecijfer zal de bevolking, nu 127 miljoen, in 2050 met bijna eenderde zijn afgenomen. In 2015 is een kwart van de bevolking ouder dan 65. Door deze veroudering zal de overheid extra moeten investeren in pensioenen, gezondheidszorg en sociale zekerheid.

Volgens deskundigen ontkomt Japan niet aan grootschalige immigratie van werknemers om aan de groeiende vraag naar personeel, in ziekenhuizen en bejaardenzorg en de industrie, te voldoen.

Hatoyama

Hatoyama, de rijke kleinzoon van een voormalige premier van Japan, komt uit een familie met nauwe banden met de LDP. Hatoyama zat zelf tussen 1983 en 1993 bij de partij. Zijn grootvader was in 1955 medeoprichter van de conservatieve partij, zijn vader is minister van Buitenlandse Zaken geweest en zijn broer is minister geweest onder de huidige, vertrekkende premier Aso.

In 1993 verliet Hatoyama de LDP na een corruptieschandaal binnen de partij. Hij sloot zich aan bij de oppositie die een uit acht partijen bestaande coalitieregering vormde. Het was de enige regering zonder de LDP sinds de oprichting van de conservatieve partij in 1955. De coalitie viel na elf maanden al uiteen, een gevolg van interne spanningen. Hatoyama, die geen vooraanstaande positie in de coalitie had bekleed, richtte daarop samen met een aantal andere ex-LDP’ers de DPJ op. De sociaal-liberale partij profiteerde in 2007 van de economische tegenwind en een aantal schandalen binnen de LDP en behaalde bij verkiezingen de controle over het Hogerhuis.

Lees in NRC Handelsblad een profiel van Yukio Hatoyama. Vaak worden de Hatoyama’s de ‘Kennedy’s van Japan’ genoemd. (31 augustus, pagina 5)