Een ongemakkelijk jubileum in Polen
Vandaag is het zeventig jaar geleden dat de Tweede Wereldoorlog begon. Politici en historici blijven discussiëren over de toedracht van het uitbreken van het conflict.
Gdansk/Rotterdam, 1 sept. Een plechtigheid die het begin van een oorlog markeert? Gewoonlijk wordt het zwijgen der wapens ceremonieel herdacht, maar vandaag verzamelen zich in Gdansk tientallen wereldleiders om het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, zeventig jaar geleden, te herdenken. Op de rede van de Poolse havenstad vuurde het Duitse oorlogsschip Schleswig-Holstein op 1 september 1939 om 4.45 uur het eerste salvo van de oorlog af.
In de aanloop naar de plechtigheden van vandaag ontbrandde tussen Rusland en Polen een woordenstrijd over het politieke handelen van beide landen in de aanloop naar, tijdens én na het conflict. Polen herdenkt dit jaar ook de omwenteling van 1989, toen het in 1944 door de Russische ‘bevrijders’ opgelegde communistische juk werd afgeworpen. Er was dan ook met spanning uitgekeken naar de ontmoeting tussen de Russische premier Vladimir Poetin en zijn Poolse collega Donald Tusk.
Aanvankelijk leek de onmin te zijn bijgelegd. De beide regeringsleiders maakten vanochtend een genoeglijke wandeling op de pier van het Poolse kuuroord Sopot. Op de persconferentie die volgde op de promenade, sloegen Poetin en Tusk een verzoenende toon aan. Rusland en Polen gaan een commissie instellen die zich moet bezighouden met moeilijke historische vraagstukken. „We hebben afgesproken dat we de conclusies van die commissie zullen respecteren”, zei Tusk.
Maar meteen daarop benadrukte Poetin dat Polen en Rusland tijdens de oorlog „tegen een gemeenschappelijke vijand” vochten en dat de „historische nuances van de gebeurtenissen die tot het uitbreken van de oorlog leidden niet vergeten mogen worden”.
Terwijl de beide premiers nog hun best deden de gemoederen te bedaren, werd elders het vuurtje opgestookt. De Poolse president Lech Kaczynski hield vanochtend een ronkende toespraak waarin hij ‘Katyn’ (de geheime executie van duizenden Poolse officieren door Stalins geheime dienst in 1940) vergeleek met de Holocaust. „Er zijn natuurlijk grote verschillen”, zei de president. „Maar de Joden werden vermoord omdat ze Joods waren en de Poolse officieren omdat het Poolse officieren waren.”
De Duitse bondskanselier Angela Merkel noemde door Duitsland ontketende oorlog ,,het tragischste hoofdstuk in de geschiedenis van Europa''. Duitsland bracht de andere Europese volkeren ,,jaren van rechteloosheid, vernedering en vernieling''. Tevens stond zij stil bij de verzoening na de oorlog: ,,De partners van Duitsland in oost en weg hebben deze weg geëffend. Zij hebben een hand uitgestrekt naar ons Duitsers voor verzoening. Wij hebben hem vol dankbaarheid aangegrepen.''